Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Psychotische aandoeningen 2016

Programma dat cognitieve remediatie, sociaal cognitieve- en functionele vaardigheidstraining combineert is werkzaam op drie sociaal cognitieve domeinen
Het geïntegreerde cognitieve remediatie programma REHACOP combineert een cognitieve remediatie training (CRT) met een sociaal-cognitieve training en een functionele vaardigheidstraining. In deze Spaanse RCT (n=101; schizofrenie) werd de werkzaamheid van het REHACOP-programma onderzocht. De interventiegroep (n=52) kreeg gedurende 4 maanden, 3 maal per week, 90 minuten per sessie specifieke training gericht op aandacht, geheugen, taal, executieve functies, sociaal cognitieve trainingen gericht op herkennen van emoties, Theory of Mind (ToM), ethiek en moraal. De controlegroep (n=49) kreeg 4 maanden intensieve activiteitenbegeleiding. De primaire uitkomstmaten waren veranderingen in neurocognitieve scores en veranderingen in de sociaal cognitieve domeinen ToM, emotionele perceptie (EP), attributiestijl (AS) en sociale perceptie (SP). Hiervoor werden afgenomen: Hopkins Verbal Learning Test, Wechsler Adult Intelligence Scale-III, Stroop Test, Accentuation Reading Test, Happé test, Mayer-Salovery-Caruso Emotional Intelligence Test, Situational Feature Recognition Test en de ASQ. Secundaire uitkomstmaten waren klinische symptomen, gemeten met de PANSS, en functionele competentie, gemeten met de UCSD Performance-Based Skills Assessment (UPSA) en de Global Assessment of Functioning (GAF). De data werden geanalyseerd met ANOVA’s. De effectgroottes werden uitgedrukt in η2p (partial eta squared). Significante verschillen werden gevonden in de gemiddelde verandering tussen de REHACOP-groep en de controlegroep voor neurocognitie (η2p=0.136), SP (η2p=0.082), ToM (η2p=0.148), EP (η2p=0.071), negatieve symptomen (η2p=0.082), emotionele distress (η2p=0.136), GAF (η2p=0.081) en UPSA (η2p=0.154). Op het AS-domein werden geen verschillen gevonden. REHACOP is werkzaam en effectief.
Peña J, Ibarretxe-Bilbao N, Sánchez P, Iriarte MB, Elizagarate E, Garay MA, Gutiérrez M, Iribarren A, Ojeda N. (2016). Combining social cognitive treatment, cognitive remediation, and functional skills training in schizophrenia: a randomized controlled trial.  NPJ Schizophr. Nov 9;2, 16037.
Trefwoord: Psychotische aandoeningen

Complex verband tussen verbeteringen in uitvoering van taken als gevolg van Cognitieve Remediatie training en neuropsychologische en functionele verbeteringen
Uit veel onderzoek blijkt dat Cognitieve Remediatie training (CR) voor personen met een psychose vaak wordt ingezet, omdat er een verband verondersteld wordt tussen het verbeteren van de cognitieve vaardigheden en functionele verbeteringen. Toch is CR nog steeds niet als een evidence-based interventie erkend, omdat het onduidelijk is via welke mechanismes CR op functionele uitkomsten invloed heeft. In deze Amerikaanse RCT (n=75; schizofrenie spectrum stoornis) kreeg de interventiegroep (CR-groep) 2 maanden CR en werden van de CR-groep en de controlegroep (TAU-groep) instrumenten afgenomen op baseline, na 2 en na 4 maanden. De CR-training bestond uit twee componenten: a. herhalen van taken op de PC; b. gesprekken en oefeningen om strategieën te veranderen. De volgende instrumenten werden afgenomen: Wechsler Abbreviated Scale of Intelligence, Trail Making Test Part A en Part B, California Verbal Learning Test-II, Wechsler Memory Scale, Rey-Osterreith, Wechsler Adult Intelligence Scale, FAS, Continuous Performance Test, PSS CogREHab computerized training tasks, Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), UCSD Performance-Based Skills Assessment (UPSA), Social Skills Performance Assessment (SSPA), Medication Management Ability Assessment (MMAA), Independent Living Skills Survey (ILSS), Quality of Life Scale (QLS). In vergelijking met de TAU-groep scoorde de CR-groep na de training hoger op taken als aandacht, visuospatieel geheugen en verbaal leren. Verbeteringen op cognitieve taken hadden invloed op verbeteringen van neuropsychologische uitkomsten. Er werden geen verbanden gevonden tussen cognitieve verbeteringen en functionele veranderingen, behalve bij de QLS-schaal, waarbij een hulpverlener het functioneren scoort. Het verband tussen CR en cognitieve en functionele verandering is complex.
Fiszdon JM, Choi KH, Bell MD, Choi J, Silverstein SM. (2016). Cognitive remediation for individuals with psychosis: efficacy and mechanisms of treatment effects. Psychol Med. 46(16), 3275-3289.
Trefwoord: Psychotische aandoeningen

Cognitieve Remediatie training verhoogt werkuitkomsten bij begeleid werken
Personen met schizofrenie hebben vaak cognitieve beperkingen die van invloed kunnen zijn op het vinden en behouden van regulier betaald werk. Slechts een zeer klein deel van de deze doelgroep heeft werk. In deze Japanse studie (n=47) werd in de interventiearm van een RCT bekeken of bij de groep die Cognitieve Remediatie (CR) en een vorm van IPS hadden gekregen (CR+IPS-groep), de CR-training het cognitieve functioneren had verbeterd en of deze groep betere werkuitkomsten (totaal aantal gewerkte dagen en totale verdiensten) had . Het cognitieve functioneren werd gemeten met de Japanse versie van de Brief Assessment of Cognition in Schizophrenia (BACS). De CR-interventie bestond uit 24 sessies van 45-60 minuten van het programma Thinking Skills for Work. Klinisch functioneren werd gemeten met de Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), de Hamilton Depression Scale (HAM-D) en de Global Assessment of Functioning (GAF). Sociaal functioneren met de Life Assessment Scale for Mental Illness (LASMI). Met behulp van logistische en multiple lineaire regressie analyses werd de invloed van cognitief functioneren op de werkuitkomsten berekend, gecorrigeerd op demografische en klinische variabelen. De verbetering van de BACS-scores als gevolg van de CR-training droeg significant bij aan het totaal aantal gewerkte dagen en de verdiensten van de CR+IPS-groep. Het lijkt erop dat CR-trainingen kunnen bijdragen aan een daadwerkelijk beter functioneren in de sociale omgeving.
Ikebuchi E, Sato S, Yamaguchi S, Shimodaira M, Taneda A, Hatsuse N, Watanabe Y, Sakata M, Satake N, Nishio M, Ito JI. (2016). Does improvement of cognitive functioning by cognitive remediation therapy effect work outcomes in severe mental illness? A secondary analysis of a randomized controlled trial. Psychiatry Clin Neurosci. Nov 21
Trefwoord: Psychotische aandoeningen

Personen met schizofrenie ervaren het cognitieve remediatie programma CIRCuiTS als positief en toepasbaar
Cognitieve Remediatie (CR) is een interventie om de cognitieve vermogens en functionele uitkomsten van personen met schizofrenie te verbeteren. In Engeland is een nieuw CR-programma ontwikkeld: Computerized Interactive Remediation of Cognition – a Training for Schizophrenia (CIRCuiTS). Bij de ontwikkeling van CIRCuiTS zijn de nieuwste inzichten over hoe pas aangeleerde cognitieve vaardigheden in het dagelijks leven kunnen worden ingezet gebruikt. Ook zijn cliënten en hulpverleners nauw bij de ontwikkeling betrokken geweest. In deze Britse beschouwing wordt verslag gedaan van de eerste ervaringen met CIRCuiTS, hoe haalbaar en acceptabel het programma is. Eerst werd CIRCuiTS getest bij een groep personen zonder GGZ-verleden (n=34). Vervolgens bij een klein groepje met schizofrenie en enkele hulpverleners. De feedback die uit die eerste testen kwam werd in het programma verwerkt. Het belangrijkste deel van dit artikel gaat over de kwalitatieve beoordeling door 20 in behandeling zijnde cliënten met schizofrenie. Deze beoordeling was onderdeel van een RCT waarbij CIRCuiTS + Treatment-as-Usual (TAU) vergeleken werd met TAU alleen. CIRCuiTS werd enkele keren per week aangeboden gedurende 12 weken. De deelnemers hebben 20 tot 40 sessies gedaan. Alle deelnemers waren tevreden over de aantrekkelijkheid, toegankelijkheid en bruikbaarheid van het programma. Over het algemeen werd deze interventie als een positieve ervaring gekwalificeerd en verklaarden vele deelnemers dat hun cognitieve functioneren verbeterd was en hadden ze gepoogd de nieuwe strategie in hun dagelijkse leven toe te passen. Ook het beëindigen van het programma werd niet als een probleem ervaren.
Reeder C, Pile V, Crawford P, Cella M, Rose D, Wykes T, Watson A, Huddy V, Callard F. (2016). The Feasibility and Acceptability to Service Users of CIRCuiTS, a Computerized Cognitive Remediation Therapy Programme for Schizophrenia. Behav Cogn Psychother. 44(3), 288-305.
Trefwoord: Psychotische aandoeningen

Personen met schizofrenie zijn na enkele sessies Motiverende Gespreksvoering meer geneigd aan cognitieve rehabilitatietraining deel te nemen 
Personen met schizofrenie hebben vaak cognitieve beperkingen, maar vaak ook weinig motivatie om aan behandelingen en trainingen deel te nemen. In deze Amerikaanse proof-of-concept RCT werd onderzocht of een speciaal voor personen met psychotische stoornissen ontwikkelde variant van Motiverende Gespreksvoering (MI-interventie), de motivatie voor en deelname aan cognitieve rehabilitatie stimuleert (n=33) in vergelijking met een groep die controle interviews kreeg (n=31). De MI-interventie focust op cognitieve beperkingen en de consequenties daarvan. Iedere deelnemer kreeg 2 sessies MI-interventie of de controle interviews. Daarna kregen alle deelnemers een eenvoudige cognitieve training aangeboden (10 sessies in 4 weken). De volgende meetinstrumenten werden op baseline, na de interventies en na de cognitieve training afgenomen: Intrinsic Motivation Inventory for Schizophrenia Research (IMI-SR), Structured Clinical Interview for DSM-IV, de Positive and Negative Syndrome Scale (PANNS), de Wechsler Test of Adult Reading (WTAR), de Brief Assessment of Cognition in Schizophrenia (BACS) en de Medication Management Ability Assessment (MMAA). Het bleek dat de groep die de MI-interventie had gehad een grotere toename in de taak-specifieke motivatie (gemeten met de IMI-SR) scoorde en ook veel vaker naar de cognitieve training ging dan de controlegroep. De mate van motivatie na de MI-interventie voorspelde de aanwezigheid bij de cognitieve training sessies. Motivatie lijkt bij te dragen aan het blijven volgen van de trainingssessies.
Fiszdon JM, Kurtz MM, Choi J, Bell MD, Martino S. (2016). Motivational Interviewing to Increase Cognitive Rehabilitation Adherence in Schizophrenia. Schizophr Bull. 42(2), 327-34.
Trefwoord: Psychotische aandoeningen

In Noorwegen is de 12-maands prevalentie van mensen die voor schizofrenie behandeld worden 0.17%
Over het algemeen wordt aangenomen dat de financiële en sociale lasten van schizofrenie groot zijn. In deze Noorse studie werd met behulp van landelijke registraties op het gebied van de gezondheidszorg, sociale uitkeringen en werkgelegenheid precies uitgerekend hoeveel mensen er in 2012 voor schizofrenie behandeld werden, welk deel van deze groep werk had en wat de directe en indirecte medische en maatschappelijke kosten voor deze groep waren. In 2012 stonden er 8399 personen geregistreerd met de ICD-10 diagnose schizofrenie of schizo-affectieve stoornis. Als dit wordt gedeeld door de gemiddelde bevolking van Noorwegen is de 12-maands prevalentie 0.17% voor de hele bevolking. De 12-maands prevalentie voor 18 jaar en ouder blijkt 0.22%. Dit wijkt niet veel af van eerdere prevalentie-schattingen in Engeland en Zweden. Van de groep met schizofrenie in de leeftijdsgroepen waarop wordt gewerkt blijkt gemiddeld slechts 10.24% regulier betaald werk te doen. Van de algemene bevolking heeft in de leeftijdsgroep 20 t/m 29 jaar 68% en in de leeftijdsgroep 40 t/m 49 jaar heeft zelfs 84% regulier betaald werk. Deze Noorse werkgelegenheidscijfers voor mensen met schizofrenie zijn lager dan in veel andere Westerse landen. De totale sociale kosten voor die groep van 8399 personen met schizofrenie -d.w.z. kosten voor behandeling, uitkeringen en verloren productiviteit- werden gecalculeerd op $ 890.413.045. Dit betekent dat elke persoon met schizofrenie in Noorwegen in het jaar 2012 $ 106.000 kostte. Van deze kosten kan 33% worden toegerekend aan intramurale zorg en 29% aan verloren productiviteit.
Evensen S, Wisløff T, Lystad JU, Bull H, Ueland T, Falkum E. (2016). Prevalence, Employment Rate, and Cost of Schizophrenia in a High-Income Welfare Society: A Population-Based Study Using Comprehensive Health and Welfare Registers. Schizophr Bull. 42(2), 476-83. Online 3 okt 2015.
Trefwoord: Psychotische aandoeningen

Vijf veelbelovende interventies die het sociale netwerk van personen met een psychose meetbaar vergroten
Mensen die lijden aan psychoses hebben vaak kleine sociale netwerken en vinden het moeilijk om sociale relaties aan te gaan en zichzelf verder te ontwikkelen. Als oorzaken hiervan worden vaak genoemd: de negatieve symptomen, werkloosheid en lage sociaaleconomische status. In deze Britse systematische review werd onderzocht welke interventies door de GGZ-hulpverlening zijn ontwikkeld om de sociale netwerken van personen met een psychose daadwerkelijk en meetbaar te doen toenemen. Er bleken maar 5 studies (n totaal=631) aan de inclusiecriteria te voldoen. Het betreft studies uit Italië, Ierland, Nederland, Israël en Spanje. Vier van de vijf gevonden RCT’s konden ook een observeerbare toename in het sociale netwerk rapporteren. De interventies verschilden veel van elkaar. De Italiaanse interventie bestond uit actieve aansporing van de patiënten door de hulpverleners om sociale contacten buiten de eigen kring aan te gaan (na 2 jaar toename van sociaal netwerk van 45,5%) De Nederlandse interventie betrof begeleide lotgenotengroepen in Groningen, het onderzoek van Stynke Castelein (toename van netwerk na 8 maanden van 56%). In Israël werd de Sociale Cognitie en Interactie Training (SCIT) getest (toename van 2,9%). In Spanje bestond de interventie uit Integratieve Psychologische Therapie (IPT) aangevuld met een ‘therapie hond’ (significante positieve toename op de Living Skills Profile). De Ierse interventie, die geen significante toename liet zien, bestond uit het koppelen van een vrijwilliger met een patiënt.
Anderson, K, Laxhman N, Priebe S (2015). Can mental health interventions change social networks? A systematic review. BMC Psychiatry, 15(1), 297.
Trefwoord: Psychotische aandoeningen