Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Herstel & herstelondersteuning 2020

Stedelijke stress bij mensen met een psychose kan mogelijk hanteerbaar worden door de inzet van ‘stedelijke remediatie’ strategieën en interventies
Uit de literatuur komt naar voren dat het leven in een stedelijke omgeving een risicofactor is voor het ontstaan van psychoses, in ieder geval in de hoge-inkomenslanden. Het is nog niet duidelijk welke componenten van deze ‘stedelijke stress’ hiervoor verantwoordelijk zijn. In dit Zwitserse conceptuele overzichtsartikel worden een aantal mogelijk effectieve strategieën en interventies besproken, onder de noemer van ‘stedelijke remediatie’, die de ervaren stedelijke stress bij mensen met een eerste psychose kan doen verminderen. Er wordt gebruik gemaakt van evidentie uit de internationale literatuur. Van invloed op de stedelijke ervaringen van de mensen met een psychose zijn: de inrichting van de stad en de gebouwde omgeving, de sociale interacties in deze omgeving en de aspecten met betrekking tot het zich bewegen in die stedelijke omgeving. Er worden drie typen patiënten onderscheiden: Personen die vaak zonder problemen de stad ingaan; Personen die alleen op bepaalde tijden de stad ingaan, om drukte te vermijden; Personen die bijna niet in de stad komen. Om de ervaring van stedelijke stress te verminderen moet volgens de auteurs worden ingezet op: a. Een veilige thuissituatie, die aan de individuele eisen voldoet, creëren, zoals bij Housing First programma’s gebeurt; b. Stimuleren dat de patiënt vaker contact zoekt met plekken waar hij zich op zijn gemak voelt; c. Leren plannen en reguleren van de wijze waarop de patiënt zich door de stedelijke omgeving beweegt. De volgende interventies kunnen bijdragen aan het beter leren omgaan met stedelijke stress: 1. Versterken of aanpassen van psychologische en sociale strategieën (o.a. sensore bubbels van isolement creëren b.v. door het opzetten van een koptelefoon); 2. Behandeling van paranoïde gedachten met behulp van CGT; 3. Samen in de stad gaan wandelen met een therapeut of een kennis; 4. Versterken van cognitieve beperkingen, die mensen met schizofrenie vaak hebben, en waardoor ze extra kwetsbaar zijn voor stedelijke stress. Stedelijke remediatie kan bijdragen aan het herstelproces.
Baumann PS, Söderström O, Abrahamyan Empson L, Söderström D, Codeluppi Z, Golay P, Birchwood M, Conus P. (2020). Urban remediation: a new recovery-oriented strategy to manage urban stress after first-episode psychosis. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol. Mar;55(3):273-283.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

Slechts een klein deel van ouderen met schizofrenie is permanent hersteld, het grootste deel zit in een voortdurend wisselend herstelproces
Het concept herstel kan verschillend gedefinieerd worden: 1. klinisch herstel, opgevat als symptoomvrij, inclusief functioneel en maatschappelijk herstel; 2. persoonlijk herstel, door de cliëntenbeweging omschreven als een proces waarbij de cliënt een zoveel mogelijk zelf gekozen leven leidt. Als alleen naar het laatste model wordt gekeken verdwijnen de reëel bestaande verschillen tussen cliënten die door hun klinische symptomen beperkt zijn en cliënten die relatief normaal in de samenleving kunnen functioneren. Er is weinig onderzoek gedaan naar klinisch herstel bij oudere volwassenen met schizofrenie. In dit Amerikaanse longitudinale onderzoek (N=102) werd bij een groep met schizofrenie (55+) over een periode van 52 maanden gekeken naar de veranderingen in de prevalentie en patronen van klinisch herstel. Klinisch herstel werd opgevat als klinische remissie plus maatschappelijke integratie. Op baseline en na 52 maanden werd de Community Integration Scale afgenomen, die vier componenten meet: onafhankelijkheid; psychologische integratie; fysieke integratie en sociale integratie. Voor het meten van remissie werden schalen van de PANSS gebruikt. Op baseline voldeed 27% van de deelnemers aan de criteria voor klinisch herstel en bij de follow-up 21%. Uit de prospectieve analyse van de data werden vijf verschillende groepen onderscheiden. De personen in Groep 1 waren op beide meetmomenten volledig klinisch hersteld (12%); de personen in Groep 5 voldeden op beide meetmomenten aan geen enkel herstelcriterium (18%). De overige 70% voldeed op de verschillende meetmomenten aan een wisselend aantal criteria voor klinisch herstel. Groep 2 (23%): fluctuatie tussen hersteld en niet-hersteld zijn. Met afgestemde interventies zou deze groep ook permanent kunnen herstellen. Groep 3 (11%) is stabiel in óf permanent klinisch herstel zonder maatschappelijke integratie óf omgekeerd. Groep 4 (37%): deze fluctuerende groep kan klinisch herstel of maatschappelijke integratie op slechts één meetmoment bereiken. De meeste ouderen met schizofrenie zijn in wisselende stadia van herstel.
Cohen CI, Reinhardt MM. (2020). Recovery and Recovering in Older Adults with Schizophrenia: A 5-Tier Model. Am J Geriatr Psychiatry. 2020 Aug;28(8):872-875.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

De gevalideerde Recovery Climate and Culture Scale (RCCS) geeft accuraat beeld van op herstel gerichte cultuur en houding binnen programma’s en instellingen
Er zijn weinig gevalideerde meetinstrumenten om de mate waarin een ggz-organisatie hulpverlening biedt die gebaseerd is op de uitgangspunten van het herstelmodel van zorg, in beeld te krijgen. In deze Amerikaanse studie wordt verslag gedaan van de ontwikkeling, de psychometrische beoordeling en de validering van een op de organisatie-theorie gebaseerd instrument om het herstelklimaat en de herstelcultuur binnen een ggz-instelling te meten. De organisatiecultuur en het organisatieklimaat vormen de basis van de wijze waarop diensten (zoals behandelingen) worden geleverd. Organisatiecultuur is een reeks waarden, overtuigingen, gedrag, gewoonten en attitudes die bepalen hoe mensen zich binnen organisaties gedragen. Organisatieklimaat gaat over de perceptie en het gevoel van personen met betrekking tot de cultuur van een bepaalde organisatie. De zeven organisatorische domeinen waarop het instrument getest werd zijn ontleend aan Ehrhart et al. (2013): leiderschap, waarden, verwachtingen, beleid, beloningen, voorlichting & training en kwaliteitsverbetering. De hersteldomeinen zijn ontleend aan bestaande meetinstrumenten: o.a. cliënt centraal, empowerment, hoop, niet-lineaire ontwikkeling, holistisch. Alle items werden beoordeeld door herstel experts. Vervolgens werd een instrument met 35 items getest bij 248 hulpverleners van de U.S. Department of Veterans Affairs Psychosocial Rehabilitation and Recovey Centers (PRRCs). Met behulp van de Exploratory Factor Analysis (EFA) werd vastgesteld dat de zeven organisatorische domeinen goed overeenstemmen met de zeven factoren van de EFA. De Recovery Climate and Culture Scale (RCCS) heeft uiteindelijk 28 items verdeeld over die zeven domeinen. De interne betrouwbaarheid van de RCCS was met gemiddeld Cronbach α = 0.81 goed. De medewerkers van de PRRC scoorden hoog op de items waarin gevraagd wordt in hoeverre in de hulpverlening wordt aangesloten bij de achtergrond van de cliënt. De vragen in hoeverre hulpverleners beloond worden als ze de herstelprincipes uitdragen scoorden het laagst. Het belonen van op herstel gericht gedrag van hulpverleners kan dus beter.
Evans L, Wewiorski NJ, Ellison ML, Ni P, Harvey KLL, Hunt MG, Gorman JA, Charns MP. (2020). Development and Validation of an Instrument to Measure Staff Perceptions of Recovery Climate and Culture in Mental Health Programs. Psychiatr Serv. 2020 Jun 1;71(6):570-579.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

Wereldwijd is begrip van de kern van het herstelproces van personen met psychische stoornissen bij de ggz-hulpverleners nog niet optimaal
Streven naar het persoonlijk herstel van de cliënten is een belangrijk doel geworden van de ggz. Cliënten moeten daarbij door hulpverleners ondersteund worden. Persoonlijk herstel wordt in deze studie opgevat als een proces waarbij de doelen van de cliënt centraal staan. Een op herstelgerichte ggz-praktijk zou geïntegreerde en holistische hulp moeten bieden. In deze Australische systematische review (n= 29 studies; 8 kwalitatieve en 21 kwantitatieve) werd de bestaande kennis over de kennis, houding, begrip, percepties en verwachtingen ten aanzien van persoonlijk herstel bij ggz-hulpverleners (psychiatrisch verpleegkundigen; psychiaters; psychologen; maatschappelijk werkers e.d.) en studenten die een opleiding volgen om ggz-hulpverlener te worden, gesynthetiseerd en kritisch beoordeeld. De PRISMA-richtlijnen werden gevolgd. Geïncludeerd werden studies die tussen 2006-2019 zijn verschenen. De kwaliteit van de gevonden studies werden beoordeeld met de AXIS Tool, de Critical Appraisal Skills Program (CASP) of de Mixed Method Appraissal Tool (MMAT). De resultaten kunnen in 4 thema’s worden samengevat: 1. Begrip van het concept herstel: het blijkt dat hulpverleners nog steeds verschillend over herstel denken en klinisch en persoonlijk herstel nogal eens door elkaar halen. 2. Kennis over persoonlijk herstel: de kennis over herstel is bij de ggz-hulpverleners toegenomen, met name de aandacht voor de identiteitsontwikkeling bij de cliënten en de rol van de ervaringsdeskundigen. 3. Percepties en houding ten aanzien van herstel: een groot deel van de hulpverleners heeft een positieve houding ten aanzien van het concept persoonlijk herstel, maar een groot deel blijkt niet op de hoogte dat het herstelproces bijna altijd een niet-lineair verloop heeft. Hier moet meer aandacht voor komen in bijscholingen en opleidingen. 4. Verwachtingen van hulpverleners en studenten ten aanzien van herstel: ondanks de positieve houding ten aanzien van herstel, heeft een groot deel van de hulpverleners weinig verwachtingen en hoop dat cliënten zullen herstellen. Er moeten meer studies komen naar de effectiviteit van hersteltrainingen voor ggz-hulpverleners en studenten.
Gyamfi N, Bhullar N, Islam MS, Usher K. (2020). Knowledge and attitudes of mental health professionals and students regarding recovery: A systematic review. Int J Ment Health Nurs. 2020 Jun;29(3):322-347.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

Engels position paper roept op om krachten te bundelen om de (mogelijke) gevolgen van COVID-19 voor mensen met psychische problemen in goede banen te leiden
In dit position paper (gepubliceerd op 15 april 2020) geeft een multidisciplinaire groep Engelse wetenschappers, inclusief ervaringsdeskundigen, aan welke psychologische, sociale en neurowetenschappelijke effecten de COVID-19 pandemie kan hebben op mensen met psychische problemen en wordt aangegeven welke onderzoeksprioriteiten op korte termijn moeten worden gesteld en welke langetermijn strategieën voor elk van die aspecten ontwikkeld moeten worden. De eerste vraag die beantwoord moet worden is wat de psychologische processen en effecten van COVID-19 op individueel niveau zullen zijn. Neemt het risico op angst, depressie, suicide en andere ggz-problemen toe? Hiertoe moeten alle bronnen worden ingezet om de onwikkelingen in de geestelijke gezondheid te monitoren en moet bepaald worden welke digitale en niet-digitale interventies geïmplementeerd kunnen worden. Langetermijn programma’s moeten de mechanismen opsporen die de veranderingen in de prevalentie van de ggz-problemen verklaren. Verder moet bepaald worden wat de beste structuur is voor een mentaal gezond leven tijdens de COVID-19 pandemie en de psychologische (b.v. coping), fysiologische (b.v slaap en voeding) en structurele (b.v. werkindeling) factoren die invloed hebben op de psychische gezondheid. Op de langetermijn moeten nieuwe interventies ontwikkeld worden ter bescherming van de geestelijke gezondheid, o.a. gebaseerd op altruïsme en prosociaal gedrag. Op maatschappelijk niveau moet in kaart gebracht worden wat de psychische gevolgen zijn van de lockdown en sociale isolatie voor de kwetsbare groepen en wat het in grote mate bloot staan aan allerlei massamediale- en sociale media berichten over COVID-19 op het geestelijk welzijn heeft. Onderzocht moet worden welke gedragsadviezen het beste gecommuniceerd kunnen worden. Neuro wetenschappers moeten in kaart brengen wat de effecten van het virus op het brein en de geestelijke gezondheid zijn. Alle disciplines moeten samenwerken en alle verzamelde data open met elkaar delen, gebruik makend van de Engelse wetenschappelijk top-infrastructuur. Inzet van nieuwe financiële middelen is vereist. Alle initiatieven moeten op nationaal en internationaal niveau gecoördineerd worden.
Holmes EA, O’Connor RC, Perry VH, Tracey I, Wessely S, Arseneault L, Ballard C, Christensen H, Cohen Silver R, Everall I, Ford T, John A, Kabir T, King K, Madan I, Michie S, Przybylski AK, Shafran R, Sweeney A, Worthman CM, Yardley L, Cowan K, Cope C, Hotopf M, Bullmore E. (2020). Multidisciplinary research priorities for the COVID-19 pandemic: a call for action for mental health science. Lancet Psychiatry. 2020 Jun;7(6):547-560.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

Adolescenten met ernstige psychische problemen denken deels anders over het herstelconcept dan volwassenen
Het herstelconcept is een integraal onderdeel van de ggz in Engeland geworden. Er is veel onderzoek gedaan naar hoe volwassen ggz-cliënten over herstel denken: voor hen staat herstel voor een proces waarin verbondenheid, hoop, optimisme, identiteit, betekenis en empowerment centraal staan. Hoe jongeren met psychische problemen herstel ervaren is veel minder beschreven. In dit Engelse kwalitatieve onderzoek (N= 23, tussen de 14-25 jaar) werd onderzocht hoe jongeren die in contact zijn geweest met ggz-voorzieningen tegen het concept herstel aankijken en welke factoren herstel makkelijker maken of tegenhouden. De data uit de semi-gestructureerde interviews werden met behulp van thematische analyse geordend. Vier kernthema’s kwamen naar voren: 1. De betekenis van herstel voor jonge mensen: voor een deel wordt herstel gezien als een persoonlijk niet-lineair proces, maar voor een ander deel wordt herstel ook opgevat als stabiel en zonder symptomen zijn. 2. De jonge ggz-cliënten zijn zich ervan bewust dat familieleden en hulpverleners anders over herstel denken dan zijzelf. Vooral ouders hebben hoge verwachtingen van herstel en hopen dat hun kind weer ‘normaal’ wordt. 3. De doelen van herstel worden vaak in polariserende termen ervaren: a. Onafhankelijk zijn vs. de juiste hoeveelheid ondersteuning krijgen; b. Symptoonreductie vs. leren omgaan met de symptomen; c. De beste versie van zichzelf worden vs. zichzelf leren ontdekken. 4. De volgende bevorderende factoren -die tevens belemmerende factoren kunnen zijn- voor herstel werden door de geïnterviewden genoemd: zinvolle activiteiten hebben; ondersteunende netwerken hebben; toegang tot ggz-voorzieningen; verbinding met hulpverleners; gezamenlijke opvatting over herstel; diagnose; hoop en motivatie. Adolescenten en jongvolwassen zijn psychologisch voortdurende in ontwikkeling en dat geldt ook voor deze leeftijdsgroep met psychische problemen. Om voor jongeren relevant te zijn moeten die ontwikkelingsaspecten in het herstelconcept geïntegreerd worden.
Law H, Gee B, Dehmahdi N, Carney R, Jackson C, Wheeler R, Carroll B, Tully S, Clarke T. J. (2020). What does recovery mean to young people with mental health difficulties? – “It’s not this magical unspoken thing, it’s just recovery”. Ment Health. 2020 Aug;29(4):464-472.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

De Continuïteit van Zorg wordt door verschillende typen patiëntengroepen zeer verschillend ervaren
Mensen met psychische problemen hebben verschillende zorgbehoeftes die op elkaar moeten worden afgestemd. Continuïteit van Zorg (CvZ) betekent zorg die naadloos overgaat van de ene zorgverlener naar de andere. Uit de literatuur komt een verband naar voren tussen een goede CvZ en een hoge waardering voor de kwaliteit van zorg. In dit Canadese onderzoek (N=327) werd een groep personen met uiteenlopende psychische problemen ondervraagd over de ervaren CvZ om te komen tot een typologie (CvZ-profielen). Gemeten werden de kenmerken van de patiënten, hun behoeftes en hun ondersteuning. CvZ werd gemeten met de Alberta Continuity of Services Scale for Mental Health (ACSS-MH), de behoeftes met de Montreal Asessment of Needs questionnaire (MANQ), kwaliteit van leven met de Satisfaction with Life Domains Scale (SLDS). Ook werd de Service Utilization Questionnaire (SUQ) afgenomen. De data werden geanalyseerd met behulp van een Latente Klasse Analyse (LCA). De meest prevalente diagn oses in de onderzochte groep waren: common mental diseases -CMD- (m.n. angst- en stemmings-stoornissen) 58%; ernstige psychische aandoeningen (EPA) 38%; persoonlijkheidsstoornissen 28%; alcoholverslaving 13% en drugsverslaving 14%. Uit de analyse komen vijf klassen naar voren die duidelijk van elkaar verschillen wat betreft de ervaren kwalititeit van zorg. Drie klassen (profielen) ervaren weinig CvZ: Klasse 1: oudere volwassenen met weinig behoeftes en met name met CMD + weinig ondersteuning van familie en zorgsysteem. Klasse 2: met name vrouwen met CMD die met partner samenwonen die vooral ondersteuning van familie krijgen. Klasse 3: jonge vrouwen met veel comorbiditeit, inclusief persoonlijkheidsstoornissen en alcoholverslaving en CMD, die van veel verschillende professionele hulpverleners hulp krijgen, maar weinig CvZ ervaren. Twee klassen ervaren veel CvZ: Klasse 4: alleenstaande, laagopgeleide mannen met EPA die in beschermde woonomgeving wonen en veel professionele hulp krijgen. Klasse 5: jonge laagopgeleide mannen (< 40 jaar) met EPA + drugsverslaving, die veel hulp van professionals en familie krijgen en een hoge kwaliteit van leven en hoge CvZ ervaren. Vooral personen met CMD zouden beter door het zorgsysteem bediend kunnen worden.
Loranger C, Bamvita JM, Fleury MJ. (2020). Typology of patients with mental health disorders and perceived continuity of care. J Ment Health. 2020 Jun;29(3):296-305.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

MERIT is een veelbelovende therapie die het herstelproces bij personen met een psychose kan stimuleren
Belangrijke onderdelen van het herstelconcept bij personen die een psychose hebben meegemaakt zijn hoe ze zichzelf ervaren (zelf-ervaring) en dat ze weer grip op zichzelf krijgen (agency). Hierbij spelen metacognitieve processen een belangrijke rol. Metacognitie zijn processen op verschillende niveaus die betroken zijn bij het nadenken over iemands mentale of interne ervaringen. In dit Amerikaanse reviewartikel wordt verslag gedaan van de ontwikkeling van en de eerste evidentie gerapporteerd over de werkzaamheid van de Metacognitive Reflection and Insight Therapy (MERIT), een vorm van psychotherapie die steunt op het integratieve model van metacognitie. MERIT is tot stand gekomen in een internationaal samenwerkingsproject, waarin experts van allerlei psychotherapeutische richtingen vertegenwoordigd waren (ook uit Nederland). MERIT richt zich op de metacognitieve capaciteit, de meetbare cognitieve processen waardoor we onszelf en anderen op een flexibele manier kunnen begrijpen, en ondersteunt het gevoel van agency en een coherent zelfgevoel. Drie aannames liggen ten grondslag aan MERIT: A. metacognitie is fundamenteel integratief van aard: om complexe ideeën over zichzelf en anderen te kunnen vormen, moet men het vermogen hebben de samenstellende elementen waar te nemen, die later geïntegreerd kunnen worden; B. metacognitie is een intersubjectieve menselijke activiteit: de oorsprong van betekenis is altijd sociaal; C. metacognitieve activiteiten variëren afhankelijk van het onderwerp waarop de aandacht gericht is. MERIT bestaat uit acht elementen die gericht zijn op de inhoud, het proces en overkoepelende elementen. Om de voortgang van MERIT te meten wordt gebruik gemaakt van de Metacognition Assessment Scale-Abbreviated (MAS-A), met schalen voor zelfreflectiviteit (Self-reflectivity), anderen kunnen begrijpen (Understanding others), bewustzijn van de eigen plaats in de samenleving (Decentration) en begrip voor de uitdagingen waarvoor iemand staat en daarop effectief kunnen reageren (Mastery). Uit de eerste onderzoeken komt naar voren dat MERIT haalbaar en voor cliënten acceptabel is en klinisch relevante veranderingen tot stand brengt.
Lysaker PH, Gagen E, Klion R, Zalzala A, Vohs J, Faith LA, Leonhardt B, Hamm J, Hasson-Ohayon I. (2020). Metacognitive Reflection and Insight Therapy: A Recovery-Oriented Treatment Approach for Psychosis. Psychol Res Behav Manag. 2020 Apr 2;13:331-341.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

Theoretische onderbouwing voor werkzame componenten van voetbalinterventies voor mannen met psychische problemen
In Engeland zijn de afgelopen jaren op veel plaatsen voetbalinterventies voor mannen met ernstige of langdurige psychische problemen ontwikkeld. Voetbal is populair bij mannen. Veel lokale voetbalclubs die ook maatschappelijk van betekenis willen zijn, maken het mogelijk dat genoemde doelgroep op hun locaties kan trainen en spelen. Het is nog niet duidelijk wat de effecten zijn, hoe de voetbalinterventies ‘werken’ en voor wie in welke omstandigheden. Dit Engelse onderzoek had tot doel een theoretisch kader te ontwikkelen voor genoemde voetbalinterventies met behulp van een systematische review (n=14 studies) + informatie uit interviews en consultaties met hulpverleners, trainers, begeleiders en de spelers/cliënten zelf (n=24 personen). De realistische review werd uitgevoerd volgens de richtlijnen van de Realist And Meta-narrative Evidence Syntheses: Evolving Standards (RAMESES). De consultaties met de hulpverleners (ergotherapeuten) en trainers van lokale voetbalclubs gingen over de waarde van voetbal voor het herstel. De spelers/cliënten spraken zich uit over het belang van voetbal voor hun welzijn en “wat er voor hen werkt”. De kwaliteit van de evidentie uit de gevonden studies was laag. De voetbalinterventie werkt op vier met elkaar verbonden wijzen: 1. Het brengt sociale verbinding: door voetbal werd onderlinge vriendschap en vertrouwen gestimuleerd. 2. Meer zekerheid eigen identiteit: door middel van voetbal kreeg men contact met het jongere gezonde zelf van vóór de psychische stoornis. 3. Normalisering: voetbal voegde ‘normale’ routines, structuur en doelgerichtheid aan het leven van de spelers/cliënten toe. 4. Positieve affecten: voetballen is plezierig. De spelers ervoeren postitieve gevoelens tijdens trainingen en wedstrijden. Omdat voetbalwedstrijden competitief zijn, moeten de trainers erop letten dat negatieve emoties weinig kans krijgen. Ook ligt stigma uit de sociale omgeving altijd op de loer. Deze review geeft een eerste inzicht in de wijze waarop voetbalinterventies voor mannen met ernstige psychische problemen herstelbevorderend kunnen zijn.
Such E, Burton H, Copeland RJ, Davies R, Goyder E, Jeanes R, Kesterton S, Mackenzie K, Magee J. (2020). Developing a theory-driven framework for a football intervention for men with severe, moderate or enduring mental health problems: a participatory realist synthesis.
J Ment Health. 2020 Jun;29(3):277-288.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

In Ierland positieve ervaringen met op de Open Dialogue-gebaseerde benadering van ggz-behandelaanbod
Open Dialogue (OD) is in Finland ontwikkeld en omvat zowel het organiseren van een behandelsysteem als een vorm van therapeutische gespreksvoering (dialogisme) binnen dat systeem. De behandeling wordt niet aangeboden in een ziekenhuis maar in de omgeving van de cliënt. Uitgangspunt is niet om te komen tot een diagnose maar om ruimte te maken voor de verschillende verhalen van cliënt en betrokkenen. Tussen 2012 en 2014 heeft een omgeschoold ambulant behandelteam een vorm van OD op het Ierse platteland aangeboden. In deze Ierse studie wordt verslag gedaan van hoe de cliënten en hun sociale netwerk het op OD-gebaseerde behandelaanbod hebben ervaren. Het Ierse OD-aanbod week af van het Finse model: in eerste instantie ging de cliënt apart naar een psychiatrische behandeling en werden netwerk- bijeenkomsten aanvullend aangeboden. Er werden 22 deelnemers uit 10 sociale netwerken (waarvan 12 cliënten met psychische problemen) geïnterviewd. Drie thema’s kwamen naar voren: 1. De meerderheid van de deelnemers meldden veel positieve ervaringen met het OD-team, zeker in vergelijking met de traditionele behandeling, waar een groot deel van de OD-cliënten eerder mee te maken had gehad. Het OD-team werd gekenschetst als benaderbaar, flexibel en niet-klinisch. 2. Nieuwe communicatiepatronen: de meerderheid gaf aan dat hun communicatievaardigheden verbeterd waren waardoor anderen beter naar hen luisterden en zij door anderen beter begrepen werden. 3. Geestelijke gezondheid werd gezien als een gedeelde ervaring: de deelnemers zagen in dat iedereen in het ondersteunende netwerk zijn eigen rol in het herstelproces heeft. Iedereen voelde zich gezien en gewaardeerd. Niet alle cliënten voelen ervoor om hun sociale netwerk bij hun behandeling te betrekken. De meeste cliënten en hun sociale netwerk waren positiever over het OD-aanbod dan over het traditionele behandelaanbod.
Twamley I, Dempsey M, Keane N. (2020). An Open Dialogue-informed approach to mental health service delivery: experiences of service users and support networks. J Ment Health. 2020 Mar 13:1-6.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

Ook bij de EPA-groep in ‘beschermde woonomgeving’ kan maatschappelijk, persoonlijk en functioneel herstel in gang worden gezet
Veel mensen met psychische problemen kunnen herstellen en zelfstandig wonen. Tussen de 10-20% van de mensen met Ernstige Psychiatrische Problemen (EPA) is zodanig geïnvalideerd en heeft zulke complexe problemen dat ze permante ondersteuning nodig heeft. Deze mensen verblijven in residentiële ggz-voorzieningen of vormen van beschermd wonen. Naast klinisch herstel, zijn andere vormen van herstel (sociaal, persoonlijk, functioneel) centraal komen te staan in de hedendaagse ggz. Er zijn veel herstel-bevorderende interventies ontwikkeld, maar het is onduidelijk of die ook relevant zijn voor de genoemde groep. Deze Nederlandse scoping review (N= 53 studies) inventariseert welke herstel-bevorderende interventies zijn ontwikkeld en geëvalueerd voor de EPA-groep die in een “beschermde woonvorm” verblijft en welke wetenschappelijke evidentie (toegevoegde waarde (TW), of veelbelovende resultaten (VR), of nog geen evidentie (NGE)) dit heeft opgeleverd. Het gaat hier expliciet niet om dak- en thuislozen. Van de 53 relevante studies rapporteerden 22 over maatschappelijk herstel, zes over persoonlijk herstel, vijf over functioneel herstel, 13 over gezonde leefstijl en zeven over culturele en spirituele interventies. De onderzoeken naar maatschappelijke herstelinterventies waren gericht op: persoonlijk doelen bereiken, sociale vaardigheidstraining of arbeidsrehabilitatie (vier met TG, 11 met VR, zeven met NGE). De onderzoeken naar persoonlijk herstel waren gericht op: ervaringsdeskundigen erbij betrekken, empowerment, hoop en zingeving (twee met TG; vier met VR). Bij het onderzoek naar functioneel herstel stond cognitieve remediatie training en cognitieve aanpassing centraal (drie met TW; twee met NGE). De leefstijlinterventies waren gericht op gezond eten en bewegen (zeven met VR; zes met NGE); de spirituele en creatieve interventies op muziektherapie of tai chi (drie met TG en drie met VR). Ongeveer een kwart van de gevonden interventies had een toegevoegde waarde.
Bitter N, Roeg D, Van Nieuwenhuizen C, Van Weeghel J. (2020). Recovery in Supported Accommodations: A Scoping Review and Synthesis of Interventions for People with Severe Mental Illness. Community Ment Health J. 2020 Feb 3.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning

Vier werkingsmechanismes van op persoonlijk herstel gerichte interventies
Persoonlijk herstel omvat functioneel herstel (bv. werk), existentieel herstel (bv. zelfbeschikking; hoop) en sociaal herstel (bv. sociale steun). Het medische model van herstel omvat klinisch (bv. symptomen) en fysiek herstel (lichamelijke oefeningen). In deze Engelse systematische review, gecombineerd met een theoretisch gedreven model benadering (n=309 studies), werd onderzocht hoe op herstel gerichte interventies cliënten ondersteunen in hun persoonlijke hersteltraject. Behalve dat er gekeken werd naar welke interventies persoonlijk herstel bevorderen en hoe de verschillende domeinen met elkaar verbonden zijn, werd gezocht naar de vermeende werkingsmechanismes en de contextuele moderatoren van de interventies op de uitkomsten. De vier hoofdtypen van op herstel gerichte interventies zijn: a. psycho-educatie (individueel of in groepsverband), zoals IMR en WRAP; b. ondersteuning door ervaringsdeskundigen; c. interventies die sociale inclusie vergroten, zoals IPS; d. pro-herstel- of mental-health-first-aid-trainingen voor hulpverleners en het algemene publiek. Uit kwantitatieve studies kwam naar voren dat er significante associaties bestaan tussen psycho-educatieve, ervaringsdeskundige en sociale inclusie interventies enerzijds en aspecten van functioneel, existentieel, en -in mindere mate- sociaal herstel anderzijds. Functioneel-, existentieel- en sociaal herstel beïnvloeden en versterken elkaar. De volgende werkingsmechanismes werden gevonden: 1. Informatie geven en (levens)vaardigheden aanleren; 2. Het stimuleren van een goede therapeutische werkrelatie tussen hulpverlener en cliënt; 3. Inzetten van ervaringsdeskundigen als rolmodel; 4. Meer keuzes en mogelijkheden bieden, zoals bij IPS en begeleid wonen. Van invloed op het herstelproces zijn: de instelling en de capaciteiten van de cliënt; de organisatie en de ideologie van de ggz-organisatie en algemene maatschappelijke factoren.
Winsper C, Crawford-Docherty A, Weich S, Fenton SJ, Singh SP.(2020). How do recovery-oriented interventions contribute to personal mental health recovery? A systematic review and logic model. Clin Psychol Rev. 2020 Mar.
Trefwoord: Herstel & herstelondersteuning


Confidental Infomation