Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Ervaringsdeskundigheid 2015

Om beter van de kennis van ervaringsdeskundigen gebruik te kunnen maken zouden GGZ-instellingen minder risicomijdend moeten worden
In deze kwalitatieve Engelse studie werd via interviews onderzocht welke risico’s ervaringsdeskundigen, die werken in GGZ-instellingen om het herstelproces van de cliënten te ondersteunen, lopen en waar ze in de praktijk van het risicomanagement in de GGZ op stuiten. De interviews werden gehouden in drie soorten instellingen (n=10): door de overheid gefinancierde instellingen (NHS), maatschappelijke instellingen en publiek-private instellingen. In elke instelling werden minstens 2 ervaringsdeskundigen, 2 cliënten, 2 stafleden en 2 à 4 managers geïnterviewd. Er kwamen drie thema’s naar voren: a. de risico’s die ervaringsdeskundigen lopen; b. de rol die ervaringsdeskundigen spelen in het formele risicomanagement van GGZ-instellingen; c. alternatieve benaderingen in het omgaan met risico’s en crises door de ervaringsdeskundigen. Omdat  de ervaringsdeskundigen hun ervaringen gebruiken (en delen) om cliënten in de instelling te ondersteunen, lopen ze het gevaar over een grens te gaan en zelf weer terug te vallen. Daarbij zouden ze meer begeleiding vanuit de instellingen moeten krijgen. De rol van de ervaringsdeskundigen in risicovolle- en/of crisissituaties is paradoxaal. Ze krijgen dezelfde training in het hiermee omgaan als de andere GGZ-hulpverleners, terwijl de instellingen geneigd zijn hen niet zulke taken te geven (dat kan het opleggen van dwangmaatregelen zijn). Zelf zijn de ervaringsdeskundingen terughoudend om actief te worden in dit soort situaties om hun speciale vertrouwensband met de cliënten niet op het spel te zetten. Daar staat tegenover dat de ervaringsdeskundigen vanuit hun eigen ervaringen een duidelijke andere risicoperceptie van zogenaamde risicosituaties hebben. De nadruk op het mijden van risico’s kan het herstelproces in de weg staan. Holley J, Gillard S & Gibson S (2015). Peer worker roles and risk in mental health services: a qualitative comparative case study. Community Mental Health Journal 51(4), 477-90. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigen kunnen een cruciale rol spelen bij het herstelproces van mensen met psychische stoornissen
In deze kwalitatieve Amerikaanse studie (n=9) werd onderzocht hoe de ondersteuning van ervaringsdeskundige beleiders (peers) aan personen met een ernstige psychische stoornis die aan het begin van hun herstelproces staan er concreet uitziet. Hiertoe werden negen ervaringsdeskundigen uit een consumer-run project in New York City uitgebreid geïnterviewd. Met behulp van de grounded theory analyse werden drie centrale thema’s opgespoord: 1.ervaringen in expertise omzetten; 2.de mechanismen van de steun door ervaringsdeskundigen doorgronden; 3. werken met cliënten is ook van belang voor hun eigen hersteltraject. Ad1. In het eerste stadium is het van belang dat de ervaringsdeskundigen de cliënten duidelijk kunnen maken dat ze zelf ook in die situatie hebben gezeten, maar ze kunnen de cliënten een nieuw kader bieden. De cliënten worden meestal subtiel door de ervaringsdeskundige peer gemotiveerd om het herstel te gaan nastreven. Ad 2. De ervaringsdeskundige is het levende bewijs dat herstel mogelijk is. Daardoor kunnen ze aan de cliënten het doel en de werking van het ggz-systeem beter uitleggen. Het herstel slaat ook op herstel van het ggz-systeem. Daarop kunnen ze de cliënt begeleiden. Zonder zelf teveel over te nemen. Ad 3. De ervaringsdeskundige  herschrijft door de begeleiding ook weer zijn/haar eigen levensverhaal en komt zo verder in het herstelproces. Sommigen ontwikkelen een nieuwe identiteit als hulpverlener. De ervaringsdeskundigen hebben goed over hun ervaringen nagedacht. Die reflectie brengen ze mee in hun begeleiding van de cliënten, naast hun expertise en empathie. Dat is goed voor het herstelproces van zowel de cliënt als dat van de ervaringsdeskundige. Austin E, Ramakrishnan A& Hopper K (2014). Embodying recovery: a qualitative study of peer work in a consumer-run service setting. Community Mental Health Journal 50(8), 879-85. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid

Wederzijdse identificatie tussen hulpverlenende ervaringsdeskundige en cliënt is zowel een voordeel als een valkuil Ervaringsdeskundigen worden steeds vaker ingezet als persoonlijke begeleider bij personen met psychische stoornissen die aan het begin van hun hersteltraject staan: deze worden in de VS peer support providers genoemd. In deze Amerikaanse studie werden 7 van deze ervaringsdeskundigen geïnterviewd om in beeld te krijgen wat hun ervaringen zijn met de relatie tussen henzelf en de cliënten en of ze zich al dan niet effectief voelen in hun pogingen de cliënten te stimuleren conctact te houden met de hulpverlening en te ondersteunen in hun herstelproces. Op het moment dat de begeleiding begon hadden de cliënten in de 18 maanden daarvoor meerdere intramurale opnames achter de rug. De ervaringsdeskundige hulpverlener ervaart een spanning tussen de cliënt actief een duw in de rug te willen geven en het belang om rustig de ontwikkeling van de cliënt te volgen en de behoefte aan een zachte volhardende ondersteuning. Het is van belang om een accepterende en onbevooroordeelde houding aan te nemen. Op zich zijn dit competenties die ‘professionele’ hulpverleners die zelf geen ervaringsdeskundige zijn hebben of zouden moeten hebben. Het speciale van de band tussen de ervaringsdeskundige begeleider en de cliënt is de wederzijdse identificatie. De valkuil voor de ervaringsdeskundige is dat hij zich te veel verantwoordelijk gaat voelen voor de ontwikkeling van de cliënt en dat hij zijn gevoelens van eigenwaarde daarmee gaan verbinden. In een speciale training kunnen de ervaringsdeskundigen leren met deze dilemma’s om te gaan. Mourra S, Sledge W, Sells D, Lawless M & Davidson L (2014). Pushing, Patience, and Persistence: Peer Providers’ Perspectives on Supportive Relationships. American Journal of Psychiatric Rehabilitation17 (4), 307-328. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid