Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Ervaringsdeskundigheid 2013

Ervaringsdeskundigen die als zodanig in de GGz werken stuiten op uitdagingen in de werkomgeving en in hun professionele ontwikkeling
In deze Amerikaanse studie werden 31 ervaringsdeskundigen die in de GGz werkzaam zijn uitgebreid geïnterviewd om hun ervaringen en uitdagingen in kaart te brengen. Het ging om personen die zelf een psychiatrische diagnose hebben (gehad) en die een betaalde baan hebben om anderen met een psychiatrische stoornis te helpen. Zij waren werkzaam in de reguliere GGz en in consumer-run organisaties. Met behulp van de grounded theory werden thema’s opgespoord. Er blijken uitdagingen te liggen in drie domeinen: de werkomgeving, de beroepsmatige ontwikkeling en de geestelijke gezondheid van de ervaringsdeskundige hulpverlener zelf. De geïnterviewden geven aan dat het in de reguliere GGZ-omgeving vaak ontbreekt aan een op herstel gerichte benadering en dat zij bloot staan aan vooroordelen en stigma van de ‘reguliere’ hulpverleners (hun collega’s). In de consumer runorganisaties hebben ze vaak last van een onduidelijke rolverdeling. Op het vlak van hun beroepsontwikkeling geven ze aan dat ze slecht betaald worden, dat ze vaak onvoldoende (hulpverlenings)vaardigheden hebben, dat ze het moeilijk vinden hoe zij hun eigen ervaring in het contact met hun cliënten kunnen inzetten (niet te veel over zichzelf vertellen en niet te veel identificeren met de cliënt), dat hun taakomschrijving vaak niet duidelijk is en dat ze vaak alleen nog maar als ervaringsdeskundige worden gezien. De geïnterviewden vinden het werk dat ze doen emotioneel zwaar, soms leidend tot een terugval in hun eigen herstelproces. Er lijken hiaten te zitten in de opleidingen tot ervaringsdeskundige GGz-medewerkers. Moran GS, Russinova Z, Gidugu V & Gagne C (2013). Challenges Experienced by Paid Peer Providers in Mental Health Recovery: A Qualitative Study. Community Mental Health Journal 49 (3), 281-291. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundige hulpverleners worden door mensen die in herstel proces zitten als rolmodel en gemakkelijk te benaderen beschouwd
Ervaringsdeskundigen met een psychiatrisch verleden worden steeds meer ingezet bij de begeleiding van mensen met psychische problemen. In deze Brits-Canadese kwalitatieve metasynthese werd gezocht naar studies (n=27) waarin verslag wordt gedaan van ervaringen met ervaringsdeskundigen die òf in een leidinggevende functie in een GGZ-instelling (naast een ‘reguliere’ hulpverlener) werden aangesteld òf een speciale ondersteunende functie (peer employee) in de begeleiding van psychiatrische patiënten hadden. Er wordt verslag gedaan van de ervaringen van de ervaringsdeskundigen zelf, van de ervaringen van de reguliere stafmedewerkers met de ervaringsdeskundige collega en van de ervaringen van de patiënten die in hun herstelproces zaten. De resultaten zijn enigszins tegenstrijdig. De ervaringdeskundige hulpverleners worden gezien als rolmodellen, ze maken gemakkelijk contact met de patiënten, door hun positie destigmatiseren ze psychische stoornissen en ze scholen de reguliere GGZ-managers bij over herstelprocessen. Daar staat tegenover dat de ervaringsdeskundigen slecht betaald worden, discriminatie van hun reguliere collega’s ervaren en moeite hebben met de overgang van hun rol van ‘patiënt’ naar hulpverlener. In 44% van de artikelen wordt aangeraden om de ervaringsdeskundigen training en supervisie aan te bieden. De auteurs van deze metasynthese denken dat dit kan botsen met hun rol als ervaringsdeskundige. Onder deze tegenstrijdige bevindingen ligt een verschil van mening over wat professionele hulpverlening inhoudt en welke waarde moet worden toegekend aan ervaringsdeskundigheid. Walker G & Bryant W (2013). Peer support in adult mental health services: A metasynthesis of qualitative findings. Psychiatric Rehabilitation Journal 36 (1), 28-34. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundige hulpverleners hebben in het verleden vaak in een zelfhulp groep gezeten en hebben een grote mate van generativiteit 
Ervaringsdeskundige hulpverleners vormen een bijzondere subgroep binnen de GGZ-cliënten die een herstelproces doormaken. In deze Amerikaanse studie werd gekeken naar de verbanden tussen de herstel- en groei processen bij een groep ervaringsdeskundige hulpverleners (N=30) en allerlei werkgerelateerde kenmerken. Er werden zes vragenlijsten afgenomen die het psychologisch welbevinden, posttraumatische groei en generativiteit meten. Generativiteit is een concept uit Eriksons theorie over de verschillende levensfasen. Generativiteit (zevende levensfase) betekent dat een volwassene de behoefte heeft om tijd en energie te steken in activiteiten waardoor hij op de een of andere wijze “verder leeft”, iets te doen voor de volgende generatie. De uitkomsten uit de vragenlijsten werden gerelateerd aan arbeidsgerelateerde kenmerken van de ervaringsdeskundige hulpverleners, zoals eerdere banen, eventuele deelname aan een zelfhulp groep in het verleden, het type organisatie waarvoor hij nu werkt (conventioneel of geleid door ervaringsdeskundigen), aantal werkgerelateerde rollen, aantal jaren in huidige baan en aantal werkuren per week. Er blijkt alleen een statistisch verband tussen generatief gedrag en enkele werkgerelateerde kenmerken. Er is een associatie tussen het hebben van een grote mate van generativiteit en de volgende kenmerken: ze hebben vroeger vaak in een zelfhulp groep gezeten, ze hebben vroeger vaker een baan in de hulverlening gehad en ze werken nu vaker voor eenpeer-run organisatie. Uit interviews met enkele ervaringsdeskundige hulpverleners uit deze groep kwam naar voren dat ze iets terug wilden doen voor de steun die ze zelf in het verleden in de zelfhulp groepen van anderen hadden ontvangen. Moran GS, Russinova Z & Stepas K. (2012). Toward understanding the impact of occupational characteristics on the recovery and growth processes of peer providers. Psychiatric Rehabilitation Journal 35 (5), 376-80. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundige WRAP-begeleiders rapporteren een positieve invloed op hun welzijn
Wellness Recovery Action Planning (WRAP) is in de VS door Mary Ellen Copeland ontwikkeld en wordt op steeds meer plaatsen toegepast. WRAP exploreert de kernwaarden van herstel en biedt een gestructureerd proces aan voor het ontwikkelen van individuele WRAP-plannen. De WRAP-trainingen worden begeleid door WRAP-begeleiders. In dit kwalitatieve artikel wordt verslag gedaan van de ervaringen van acht ervaringsdeskundige WRAP-begeleiders in Schotland. De data zijn verzameld via focusgroepen en individuele interviews. Welke invloed heeft het geven van de WRAP-training op de ervaringsdeskundige WRAP-begeleiders gehad? 1. Allen ervoeren voordeel voor hun welzijn van het ontvangen en het geven van de WRAP-training. 2. Door het ontwikkelen van hun eigen WRAP-plan kregen de begeleiders meer vertrouwen in de WRAP-benadering. 3. Het geven van de WRAP-training in groepsverband werd als zeer waardevol ervaren. 4. Men had moeite met het uitwerken binnen de training van een crisisplanning. 5. Als WRAP-begeleider kreeg men meer verbinding met de kernwaarden van herstel, zoals hoop en eigen verantwoordelijkheid. Pratt R, MacGregor A, Reid S & Given L. (2012). Wellness Recovery Action Planning (WRAP) in self-help and mutual support groups. Psychiatric Rehabilitation Journal 35 (5), 403-5. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid

De arbeidssatisfactie van ervaringsdeskundigen wordt voor groot deel bepaald door rolduidelijkheid en psychologische empowerment
Onder invloed van de recovery beweging worden er steeds meer ervaringsdeskundigen bijgeschoold en aangenomen in de reguliere GGz, waar ze met professionele GGZ-hulpverleners samenwerken. Gecertificeerde ervaringsdeskundige specialisten hebben in de VS een eigen organisatie: de National Association of Peer Specialist. In dit onderzoek werden 100 leden van deze Association geworven om te onderzoeken welke factoren bijdragen aan hun positieve arbeidssatisfactie als lid van een behandelteam in de ambulante GGz. Van vijf voorspellende variabelen werd gemeten wat voor invloed ze hadden op de uitkomstvariabele arbeidssatisfactie, zoals gemeten met de Job Satisfaction Scale (JSS). Rolduidelijkheid werd gemeten met de Role Ambiguity Scale, psychologische empowerment (bestaande uit o.a. competentie, zingeving en zelfbeschikking) met de Psychological Empowerment Scale, ondersteuning door collega’s met de Peer support Scale, samenwerking met de leiding met de Supervisory Working Alliance Inventory en betrokkenheid bij organisatorische processen met de Inclusion/Exclusion Scale. Uit de meervoudige regressie-analyse kwam naar voren dat rolduidelijkheid en psychologische empowerment significante voorspellers waren voor tevredenheid met het werk van de ervaringsdeskundigen. Ervaringsdeskundigen vinden waardering en tevredenheid in een geïntegreerde werkomgeving waarin ze een duidelijke eigen rol hebben en onafhankelijk kunnen functioneren. Davis JK. (2013). Predictors of job satisfaction among peer providers on professional treatment teams in community-based agencies. Psychiatric Services 64 (2), 181-184. Trefwoord: Ervaringsdeskundigheid