Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Ernstige psychische aandoeningen 2018

Personen met EPA die een hogere opleiding dan de middelbare school hebben genoten ervaren minder herstel en kwaliteit van leven
Als het gaat om de lichamelijke gezondheid komt uit veel onderzoek naar voren dat er een causaal verband is tussen het hebben van een hoge opleiding enerzijds en een betere gezondheid met minder kans op hartziekten, diabetes en hoge bloeddruk plus een hogere levensverwachting anderzijds. In dit Amerikaanse onderzoek (n=623 volwassen met EPA) werd bekeken of er ook een verband is tussen het opleidingsniveau van volwassen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) en de mate van herstel en de ervaren kwaliteit van leven. Herstel werd gemeten met de Recovery Assessment Scale (RSA) en kwaliteit van leven met de Quality of Life (QOL) Interview. Bij opleidingsniveau werden drie groepen onderscheiden: minder dan middelbare school (26%); middelbare school diploma (33%) en meer dan middelbare school (42%). De groepen met minder dan middelbare school/middelbare school (M=78.9) scoorden significant hoger op de herstelschalen dan de groep met meer dan middelbare school (M=76.5). Dus de hoger opgeleiden waren minder hersteld dan de minder hoog opgeleiden. Hoewel er geen significante verschillen werden gevonden tussen beide groepen met betrekking tot de totale QOL-scores, scoorden de lager opgeleiden beter op o.a. de volgende items: de lager opgeleiden voelden zich in het algemeen beter, hadden meer plezier, hadden meer vriendschappen, brachten meer tijd met anderen door. De hoger opgeleide scoorden hoger op de items privacy thuis en status van het werk. Een mogelijke verklaring voor deze uitkomsten is dat mensen met een hogere opleiding ook hogere verwachtingen over hun gezondheid en welzijn hebben, die niet uitkomen door de ernstige psychische stoornis die ze hebben. Herstelprocessen zijn bij mensen met EPA zeer complex.
O’Shea A, Salzer MS. (2018). Examining the relationship between educational attainment and recovery of adults with serious mental illnesses. Psychiatr Rehabil J.  Sep 27.
Trefwoord: Ernstige psychische aandoeningen

Meta-review: regelmatige lichamelijke oefeningen hebben positieve invloed op symptomen bij depressie en schizofrenie
Deze meta-review werd door en namens de European Psychiatric Association uitgevoerd en had als doel om een standpuntbepaling te onderbouwen over de impact van lichamelijke activiteit op de gezondheid van mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA): schizofreniespectrum stoornis, ernstige depressieve stoornis en bipolaire stoornis. Mensen met EPA leven gemiddeld 10 tot 20 jaar korter dan de algemene bevolking. Voor een groot deel wordt dat veroorzaakt door lichamelijke ziekten die voor een deel beïnvloed kunnen worden door lichamelijke activiteit (cardiovasculaire en metabole ziekten). Er is steeds meer bewijs dat regelmatige lichamelijke activiteit soms even effectief is als medicatie. Het is bekend dat over het algemeen mensen met EPA te weinig fysieke activiteiten verrichten. Deze Europese meta-review (N= 20 studies) zocht bij alle relevante systematische reviews en meta-analyses naar de voordelen van lichamelijke activiteit of -oefeningen bij mensen met EPA. De review werd volgens de PRISMA richtlijnen uitgevoerd. De evidentie werd volgens het GRADE-systeem geordend en met de AMSTAR tool kwalitatief beoordeeld. Uit een meta-analyse waarin data werden gepoold van mensen met EPA in het algemeen, bleek dat de fitness toenam door het doen van aerobics oefeningen. Met betrekking tot ernstige depressieve stoornissen bleek dat lichamelijke activiteit even effectief depressieve symptomen kan doen verminderen als antidepressiva en psychotherapie. Aerobics oefeningen kunnen bij personen met een schizofreniespectrum stoornis de positieve en negatieve symptomen doen verminderen en hebben een gunstige invloed op de cognitie. Voor bipolaire stoornissen zijn er te weinig studies om er een uitspraak over te kunnen doen. De European Psychiatric Association beveelt aan om lichamelijke activiteit als behandeling voor te schrijven bij depressie en schizofreniespectrum stoornissen.
Stubbs B, Vancampfort D, Hallgren M, Firth J, Veronese N, Solmi M, Brand S, Cordes J, Malchow B, Gerber M, Schmitt A, Correll CU, De Hert M, Gaughran F, Schneider F, Kinnafick F, Falkai P, Möller HJ, Kahl KG. (2018). EPA guidance on physical activity as a treatment for severe mental illness: a meta-review of the evidence and Position Statement from the European Psychiatric Association (EPA), supported by the International Organization of Physical Therapists in Mental Health (IOPTMH). Eur Psychiatry. Oct;54:124-144.
Trefwoord: Ernstige psychische aandoeningen

Nieuw Nederlands Functioneel Remissie (FR)-instrument heeft goede psychometrische eigenschappen
Er is in toenemende mate consensus over criteria voor symptomatische remissie (SR) bij mensen met schizofrenie of een andere psychotische aandoening. Functionele remissie (FR) daarentegen betreft het herstel van het sociaal-maatschappelijk functioneren van een persoon. Een instrument om FR te meten moet inzicht verschaffen in veranderingen en beperkingen in het maatschappelijk functioneren op het gebied van wonen en zelfverzorging, werk en sociale contacten. In dit Nederlandse onderzoek wordt een in Nederland ontwikkeld FR-instrument getoetst op betrouwbaarheid, validiteit, bruikbaarheid en representativiteit. Het FR-instrument werd in 2012 toegepast bij 840 patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) uit acht ggz-instellingen, en een follow-up vond plaats na een jaar onder 523 patiënten (respons 62%). Uit discriminerend en convergerend validiteitsonderzoek blijkt dat het FR-instrument als onderdeel van de Routine Outcome Monitoring (ROM) waardevolle informatie oplevert over patiënten met EPA. De interne samenhang van de drie dimensies van functionele remissie en de (interbeoordelaars)betrouwbaarheid was redelijk tot goed (Cronbachs α = 0,70). De discriminerende validiteit ten opzichte van symptomatische remissie is helder: slechts in ongeveer een vijfde van de gevallen valt de symptomatische remissie volgens de PANSS of HoNOS samen met functionele remissie, terwijl het ontbreken van symptomatische remissie in bijna alle gevallen overeenstemt met functionele non-remissie. De resultaten lieten zien dat het instrument gemakkelijk is in te vullen en relevant is voor de klinische praktijk. Dit FR-instrument heeft voldoende psychometrische eigenschappen.
Swildens WE, Visser E, Bähler M, Bruggeman R, Delespaul P, van der Gaag M, de Haan L, Keet R, Nijssen Y, van Os J, Pijnenborg GM, Slooff C, de Vos A, van Weeghel J, Wunderink L, Mulder CL, Wiersma D. (2018). Functional recovery of individuals with serious mental illnesses: Development and testing of a new short instrument for routine outcome monitoring. Psychiatr Rehabil J. Dec;41(4):341-350.
Trefwoord: Ernstige psychische aandoeningen

Bij mensen met ernstige psychische problemen kan de kwaliteit van leven ook met visuele middelen worden gemeten
Conventionele meetinstrumenten om de kwaliteit van leven te meten maken vooral gebruik van verbale communicatie. Uit onderzoek is gebleken dat een deel van de mensen met een ernstige psychische stoornis ook cognitieve beperkingen heeft waardoor dat soort meetinstrumenten minder voor hen geschikt zijn. Voor hen zou het gebruik van visuele communicatie (foto’s, plaatjes) een geschikt alternatief kunnen zijn. In dit Nederlandse onderzoek wordt beschreven hoe een visuele representatie van kwaliteit van leven werd ontwikkeld en vergeleken met de resultaten van traditionele verbaal georiënteerde kwaliteit van leven research. In dit onderzoek werd gebruik gemaakt van de concept mapping methode. Concept mapping is een techniek om kennis te representeren in een visueel schema. Een concept map bevat begrippen en onderlinge relaties die visueel worden weergegeven en met kleurgebruik worden ondersteund. De concept map in dit onderzoek bestond uit vier stappen: visuele ‘uitspraken’ verzamelen; structureren van de uitspraken; statistische analyse (Binary Symmetric Matrices en Principal Component Analysis); interpretatie van de concept map. In totaal werden er 82 personen bij de concept map betrokken: patiënten, hulpverleners en familieleden. De concept map bevatte 160 unieke visuele uitspraken die in 8 clusters worden ondergebracht: 1. Ondersteuning en Aandacht; 2. Sociale Contacten; 3. Geluk en Liefde; 4. Ontspanning en Harmonie; 5. Vrije tijd; 6. Lifestyle; 7. Financiën; 8. Gezondheid en Leven. De finale concept map bevat twee dimensies: A. van Individueel naar Samenleving; B. van Innerlijk welzijn naar Externe omstandigheden. Elke cluster past in een van de kwadranten. De visuele clusters werden gevalideerd met de belangrijkste thema’s uit de kwaliteit van leven onderzoeken van Connell et al. Elk visueel cluster had een tegenhanger in een thema of sub-thema van die onderzoeken. Kwaliteit van leven domeinen kunnen dus ook visueel worden voorgesteld.
Buitenweg DC, Bongers IL, Van de Mheen D, Van Oers HAM, Van Nieuwenhuizen C. (2018). Worth a thousand words? Visual concept mapping of the quality of life of people with severe mental health problems. Int J Methods Psychiatr Res. 2018 Sep;27(3):e1721.
Trefwoord: Ernstige psychische aandoeningen

In de praktijk worden ggz-patiënten weinig bij de ontwikkeling van hun behandelplannen betrokken
Een van de kernpunten van het ggz-beleid is het betrekken van de cliënten bij de planning van hun behandeling. Uit onderzoek komt naar voren dat zowel cliënten als hulpverleners in de ggz zich niet ondersteund voelen door en een afstand voelen ten opzichte van het opstellen van de behandelplannen. Een behandelplan is een onderdeel van de kwaliteitsborging in de zorg. In dit Engelse kwalitatieve onderzoek (n totaal=54) werd onderzocht in hoeverre ggz-cliënten (n=29), ggz-hulpverleners (n=21) en mantelzorgers (n=4) bij het opstellen van de behandelplannen betrokken werden en welk oordeel ze daar over hadden. Alle deelnemers hadden ervaring met de planning van behandeltrajecten in de ambulante ggz. Met elk van hen werden semi-gestructureerde interviews gehouden. De analyse van de data gebeurde met o.a. NVivo. Het bleek dat de meeste cliënten en mantelzorgers hun behandelplan nog nooit gezien hadden en ook niet betrokken waren bij de ontwikkeling ervan. De minderheid die het behandelplan wel had gezien was van oordeel dat het behandelplan niet nuttig was voor hun ontwikkeling of toekomst herstel. Alle deelnemers waren van mening dat behandelplannen vooral voor de professionals en de organisatie relevant waren en weinig invloed hadden op het dagelijkse leven van de cliënten. De hulpverleningsprocessen lijken vooral te zijn afgestemd op de prioriteiten van de ggz-instellingen en het management, waarbij risicopreventie erg op de voorgrond staat. De auteurs stellen voor om minder in te zetten op ‘alles willen meten’ en in ieder geval risico management los te koppelen van de holistische inventarisatie van de behoeften van de cliënten.
Brooks HL, Lovell K, Bee P, Sanders C, Rogers A. (2018). Is it time to abandon care planning in mental health services? A qualitative study exploring the views of professionals, service users and carers. Health Expect. 2018 Jun;21(3):597-605.
Trefwoord: Ernstige psychische aandoeningen

In de VS heeft ongeveer 6% van de bevolking een langdurige ernstige psychische stoornis en een derde van die groep is in remissie
Uit schattingen komt naar voren dat tussen de 4,1% en 5,8% van de volwassenen in de VS op enig moment in hun leven een ernstige psychische stoornis doormaakt. Uit andere studies blijkt dat van mensen met de diagnose schizofrenie tussen de 20% en 70% voor langdurige periodes minder symptomen heeft en beter functioneert. In deze Amerikaanse studie wordt verslag gedaan van de resultaten van een representatieve steekproef onder de Amerikaanse bevolking (n=41.452) naar het voorkomen van ernstige psychische stoornissen en hoe groot de groep is die binnen 12 maanden hersteld (in remissie) is. Er werd gebruik gemaakt van de PULSE Survey van Truven Health Analytics die tussen september 2014 en december 2015 werd afgenomen. Er werden drie vragen aan de respondenten gesteld: 1. Of een ggz-hulpverlener hen ooit verteld had dat ze een psychische stoornis hadden; 2. Aan degenen die hierop ja antwoordden, werd gevraagd of ze voor dit probleem ooit opgenomen waren geweest; en ook, 3. Of dat psychische probleem hen ooit had beperkt om aan belangrijke sociale activiteiten deel te nemen. Als op alle drie de vragen met ‘ja’ werd geantwoord werd een levenslange ernstige psychische stoornis vastgesteld. Ongeveer 17% rapporteerde dat ze ooit in hun leven een psychiatrische diagnose hadden gekregen. Van de 41.452 respondenten werd bij 2401 (5,8%) personen een levenslange ernstige psychische stoornis vastgesteld. Van die 2401 personen rapporteerde 1619 (67,4%) ernstige beperkingen in de afgelopen 12 maanden. Dat is ongeveer 4% van het totaal aantal respondenten. De rest (32,6%) kan worden beschouwd als zijnde in remissie (herstel). Uit een nadere analyse bleek dat de herstelpercentages tot het 32 levensjaar laag bleven, maar daarna progressief stegen.
Salzer MS, Brusilovskiy E, Townley G. (2018). National Estimates of Recovery-Remission From Serious Mental Illness. Psychiatr Serv. 2018 May 1;69(5):523-528.
Trefwoord: Ernstige psychische aandoeningen