Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Lezingen Herstel en Filosofie 2017

Deze bijeenkomsten zijn gesloten. Lees het verslag onder congresverslagen.

In 2018 volgt een nieuwe reeks lezingen.

De Werkplaats Herstelondersteuning en de Stichting psychiatrie en filosofie presenteren drie lezingen Herstel en Filosofie over open ruimte, zin en betekenis. Bij iedere bijeenkomst zijn twee sprekers te gast, die een lezing houden en met elkaar en de aanwezigen het gesprek aangaan.

Vrijdag 24 november. Het onwillige lichaam

Inschrijven

Sprekers: Joeri Calsius en Bert van den Bergh
Zaalverhuur 7, Boothstraat 7, Utrecht (14.00 tot 17.00 uur)

Joeri Calsius: Werken met een lichaam dat moeilijk doet

Het lichaam is geen evident gegeven, ook niet in therapie of herstel. Het confronteert, frustreert en toont zich vaak in diverse symptomen die de patiënt aangrijpen, soms zonder dat hij of zij ze begrijpt. Werken met een lichaam dat moeilijk doet verwijst dan ook naar wat patiënten vaak ervaren: hun lichaam doet niet wat ze willen, het voelt gespannen en pijnlijk aan of is gewoon moe en leeg. Daarnaast verwoordt het ook wat hulpverleners kunnen ervaren, een lichaam dat moeilijk meewerkt in therapie en niet altijd het verhoopte resultaat geeft. Maar tegelijkertijd houdt het lichaam ons vooral ook bezig in positieve zin, het houdt ons ook letterlijk gaande. Het is een bron van energie, van genot, van het creatieve en van een innerlijk weten.
In deze voordracht verkennen we een andere kijk op het lichaam dat zich psychosomatisch uitdrukt, hoe zich dit verhoudt tot de belichaamde processen die de fundamenten van onze identiteit schragen en vragen we ons af hoe het lichaam zich verder beweegt doorheen persoonlijke ontwikkeling.

Dr. Joeri Calsius is doctor in de psychologie en van basisopleiding kinesitherapeut en klinisch psycholoog (MSc.), hij studeerde tevens gezondheidswetenschappen (MSc.) en cultuurfilosofie (MA.). Hij specialiseerde zich als osteopaat D.O. en als lichaamsgericht, psychodynamisch psychotherapeut. Hij doctoreerde te Utrecht op een verhandeling rond een geïntegreerde benadering van angst vanuit psychodynamische, fenomenologische en lichaamstherapeutische invalshoek. Voor dit proefschrift ontving hij in 2013 de Van Helsdingen Prijs van de Stichting Psychiatrie en Filosofie. Calsius werkt in een eigen groepspraktijk in Maasmechelen en Hasselt. Daarnaast werkt hij als universitair docent en gastdocent aan diverse postgraduaatopleidingen in binnen- en buitenland. Recent (2017) verscheen van zijn hand het boek “Werken met een lichaam dat moeilijk doet. Een andere kijk op het psychosomatische lichaam in therapie.” uitgegeven bij Acco, meer info, zie hier.

Bert van den Bergh: Stemmingsstoornis?

Depressie is volgens de World Health Organisation de leading cause of disability worldwide. Alom slaat men alarm. Er zou sprake zou zijn van een ware ‘depressie-epidemie’. In Nederland wordt daarom jaarlijks het Depressiegala georganiseerd, om aandacht te vragen voor deze ‘ziekte’. Dit gala heeft de steun van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, als deel van een reeks initiatieven die ertoe moeten leiden – zo liet minister Schippers begin dit jaar in een Kamerbrief weten – ‘het aantal mensen met een depressie in de komende 10 jaar fors te laten afnemen’. Een half jaar eerder had ze iets anders bekend gemaakt: de DSM is voor hulpverleners voortaan formeel verplicht uitgangspunt.
Dit alles is echter op allerlei wijzen omstreden. Vanuit diverse disciplines plaatst men kritische kanttekeningen bij het nationale en mondiale depressiebestrijdingsoffensief. Wordt de diagnose depressie niet te snel gesteld? Wordt ze wel juist gesteld? Wat verstaan we eigenlijk onder depressie? Doet de DSM-definitie de ervaring van depressie recht? Duwen we mensen via de diagnose ‘depressieve stoornis’ niet vaak in een richting die ze zogezegd verder van huis brengt? Wat vernemen we als we ons oor te luisteren leggen bij depressie als ervaring? Vermoedelijk iets alarmerends. Maar dat betreft dan een alarm van een heel andere orde dan het eerdergenoemde. De omgekeerde orde, kan men wel zeggen. En één die alles met lijfelijkheid van doen heeft.

Bert van den Bergh is psycholoog en filosoof, docent aan de Haagse Hogeschool en promovendus aan de Erasmus Universiteit. Het proefschrift waarmee hij binnenkort hoopt te promoveren heet: De gestolen stoornis – Een cultuurfilosofische duiding van de ‘depressie-epidemie’.

Terugblik op lezingen 15 September

In de tweede lezing op vrijdag 15 september stonden de mogelijke aanknopingspunten voor verdieping van het begrip herstel centraal.

Dienke Boertien vertelde hoe zij ademruimte vond in een zelfhulpgroep, dat mogelijk maakte om rust te vinden en zich te verzoenen met wat zich in het leven aandiende. Zij verwijst voor deze verzoening naar het belang van de ervaringen die je niet rationeel kan benoemen of die zich onverwacht aandienen, soms in de vorm van zogenaamde numineuze ervaringen. In je waanzin bestaan eilandjes van helderheid (isles of clarity). Als hulpverleners erin slagen hierbij aan te sluiten, en open te staan voor de ander, biedt dat de mogelijk zich te werkelijk te verbinden met iemand die om hulp vraagt. Boertien pleit voor het dialogisme, een open gesprek met alle betrokkenen zoals  in de benadering van Peer-supported Open Dialogue.
Drs. Dienke Boertien studeerde slavistiek en werkt als projectmanager bij Kenniscentrum Phrenos en de Werkplaats Herstelondersteuning rond begrippen als ervaringsdeskundigheid en herstel.

 

Gerard Visser greep in zijn lezing Herstel: erkenning van de zielsdimensie, terug op een artikel van Patricia Deegan.
Patricia Deegan heeft herstel willen onderscheiden van genezing om aandacht te vragen voor de mens in de patiënt. Lees je de klachten over de wijze waarop zij als psychiatrisch patiënt werd benaderd, dan valt op hoezeer die overeenstemmen met aandachtspunten in de herbezinning op het menselijk leven in levensfilosofie en fenomenologie, die onder meer ontspringt aan de ervaring dat de psychologie een zielkunde zonder ziel is geworden. Gerard Visser belichttte vanuit deze traditie de zin van het herstelconcept.
Dr. Gerard Visser doceerde van 1985 tot 2015 cultuurfilosofie aan de Universiteit Leiden. In zijn werk bezint hij zich op de revolutie die plaatsvindt vanaf het eind van de negentiende eeuw in filosofie en kunst. Recente relevante boekpublicaties: Niets cadeau. Een wijsgerig essay over de ziel (2009), Water dat zich laat oversteken. Verkenningen in het stroomgebied van beleving en gelatenheid (2011), Oorsprong en vrijheid. En ik werd die ik was gebleven (2015).Na de lezingen ging het publiek met de sprekers in gesprek onder leiding van Wouter Kusters.

Terugblik op lezingen 21 april

In de eerste lezing op vrijdag 21 april waren Awee Prins en Wouter Kusters aan het woord.

Awee Prins is filosoof en doceert fenomenologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. In zijn lezing maakte hij duidelijk dat ieder begrip, dus ook het begrip herstel, telkens weer kritisch bekeken moet worden. Hij noemt dat loskloppend denken. Hij noemt mensen en het leven broos en kwetsbaar. Bij herstel moet je je daar bewust van zijn en na een ontwrichtende ervaring wil je misschien wel weer ‘de oude’ worden, maar dat is een illusie, volgens Prins: ‘We kunnen het beste onze kwetsbaarheid omarmen.’

Lees hier een interview met Awee Prins in de Volkskrant, 24-12-2016.

 

Wouter Kusters is filosoof, taalkundige en publicist. Hij schreef onder andere Filosofie van de Waanzin, waarin hij zijn eigen ervaringen met psychoses en de psychiatrie op een filosofische manier beschrijft.
In zijn lezing vertelde hij dat hij zijn psychose nooit gezien heeft als een ziekte. Hij vond het een waardevolle spirituele ervaring, maar ook heel eenzaam. Omdat je tijdens een psychose een andere werkelijkheid ervaart dan je omgeving, sta je er alleen voor. Kusters beaamde wat Prins al zei dat je je psychotische ervaring altijd mee blijft dragen. Het wordt nooit meer zoals voor de psychose.

 

Waarom deze lezingen?

In de geestelijke gezondheidszorg wordt hard gewerkt om herstelondersteunende zorg vorm te geven. Het begrip ‘herstel’ brengt een vernieuwende kijk op psychisch leed en de zorg. Ervaringskennis en eigen regie zijn hierbij centrale begrippen. Tegelijk vragen gebruikers van de zorg meer aandacht voor zingeving en existentie. In de praktijk blijkt het lastig om hiervoor ruimte te maken. Opvattingen verschillen over wat zingeving is en wat existentiële vragen zijn. Een begrip als spiritualiteit wordt hierbij vaak genoemd, maar wat hiermee precies bedoeld wordt, blijft veelal onduidelijk.

Psychiatrie en filosofie

Vragen over zingeving en existentie behoren bij uitstek tot het domein van de filosofie. Van oudsher is er een verbinding tussen psychiatrie en filosofie rondom de vraag: wat is de mens? Met deze lezingen willen we het gesprek over zingeving, spiritualiteit en de betekenis van psychische ervaringen met nieuwe perspectieven en ideeën voeden.

In de lezingen ligt de focus op:
1. Ter discussie stellen, bekritiseren en openbreken van de vermeende vaste betekenissen van de begrippen depressie en psychose, die vaak verbonden zijn met ingesleten manieren van spreken in medicaliserend taalgebruik.
2. Beschouwingen en ervaringen aanreiken rondom spirituele ruimte, ziel, ‘resonantieruimte’ en soortgelijke complexe begrippen die verwijzen naar een ervaringsveld dat zich niet zo eenvoudig voor heldere verwoording en kant-en-klare betekenisgeving leent.

Toegangsprijzen en aanmelden

Toegangsprijs is €50,- per lezing, €15,- voor mensen met een krap budget.
Toegang is gratis voor de leden van de Werkplaats Herstelondersteuning.

Inschrijven

Contact

Secretariaat Kenniscentrum Phrenos
030-2931626
kcp@kcphrenos.nl

Locatie derde lezing

Zaalverhuur 7
Boothstraat 7, 3512 BT Utrecht
Routebeschrijving

Accreditatie

Accreditatie is aangevraagd bij de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP).

 

_psychiatrie-filosofie-klein-lw-scaled_pngDe Stichting psychiatrie en filosofie wil onderzoek in het grensgebied van psychiatrie en filosofie bevorderen.
www.psychiatrieenfilosofie.nl

 

00herstel

In de Werkplaats Herstelondersteuning werken 8 ggz-instellingen en Kenniscentrum Phrenos samen om de herstelondersteunende zorg te verbeteren.
www.herstelondersteuning.nl