Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Verslag van het POD-symposium Op weg naar Dialoog

Vrijdag 11 oktober 2019, The Colour Kitchen, Utrecht-Zuilen

Foto’s: Gabriëlle van de Sande

 

 

 

Het tweede symposium over Peer-supported Open Dialogue (POD) vond plaats in de voormalige schoolgebouwen van The Colour Kitchen Utrecht-Zuilen. In een volle zaal met 130 bezoekers opende dagvoorzitter Marie-Louise Vossen de dag. Zij is als bestuurder bij GGzE betrokken bij de totstandkoming van het eerste POD-team in Nederland.
Daarna vertelde een cliënt bij GGzE een indringend verhaal over de baat die zij heeft gehad bij POD-netwerkgesprekken.

Lezing Paul Moyaert

Paul Moyaert, emeritus hoogleraar Wijsgerige Antropologie aan de KU Leuven, hield een lezing waarin hij zijn persoonlijke benaderingswijze presenteerde van de dialoog bij crisis: door waanzin niet in termen van gebrek te formuleren maar juist op zoek te gaan naar openingen voor contact.

Zijn uitgangspunt is het inzicht dat de traditionele psychiatrie bij crisis en ontwrichting vaak veel nadruk legt op wat iemand in de waanzin allemaal niet meer kan. Hij kan geen contact maken met anderen, hij kan zichzelf niet meer verzorgen, hij heeft geen goed zicht meer op de realiteit et cetera.
Dat mag allemaal waar zijn, maar dan weet je nog steeds niet wat er wel gaande is. Kort gezegd: iemand doet misschien van alles niet maar hij of zij doet ook van alles wel! En wat hij of zij wel doet is niet primair omdat hij/zij iets niet kan maar omdat hij/zij zichzelf daarmee redt, overeind houdt.

Door te gaan kijken naar wat er wel is, kun je aanknopingspunten vinden om die balans te versterken. Door aan te sluiten bij wat iemand wel doet, sluit je aan bij wat iemand beweegt en kun je samen verder zoeken naar hoe je die balans, dat ritme kunt versterken. In plaats van te focussen op wat er allemaal anders zou moeten, ga je luisteren en kijken naar dat wat ín dat afwijkende gedrag zit dat iemand houvast biedt. Moyaert geeft veel voorbeelden van dergelijke aanknopingspunten. Zo kan het toedekken met veel jassen, capuchon, luide muziek et cetera een manier zijn om een eigen wereld veilig te stellen, de buitenwereld op afstand te houden. Op eigenaardig wijze draaien van ledematen laat iemand een eigen ritme voelen, het uitspreken van onnavolgbare klanken kan de genieting zijn van de klanken zelf, zonder betekenis. Door onbevooroordeeld en open te kijken naar wat er is, kun je aansluiten bij wat er is, bij waar iemand zich wel bij bevindt. En hier ligt het directe verband met Open Dialogue: ook daar is de kunst het open luisteren en samen ruimte maken voor het ontvouwen van het eigen verhaal, de eigen balans en de beschikbare kennis niet voorbarig maar aanvullend bij die eigen redzaamheid beschikbaar maken.

Na Paul Moyaert kregen verschillende mensen het podium om vanuit verschillende perspectieven te reflecteren op peer-supported open dialogue. POD-ondersteuners Dirk Corstens en Martijn Kole begeleidden de uitwisseling over POD tussen cliënten, naasten en POD-ondersteuners vanuit Altrecht, GGz Eindhoven, Lentis, Lister en MET ggz over hun ervaringen met POD. Een gemeenschappelijke noemer is dat mensen zich – ongeacht of zij nou cliënt, naaste of hulpverlener zijn, zich door open werkwijze minder tot een rol gereduceerd voelen maar veel meer ruimte voelen om gelijkwaardig en zonder vooropgezet doel het gesprek aan te gaan.

 

Ervaringsdeskundigen reflecteerden op hun rol van Peer in POD. Ook hier is de kunst om niet jezelf te reduceren tot ‘de cliëntervaring’ maar om met het beschikbaar maken van de eigen ervaringen ruimte te maken voor een breed begrip van de algemeen menselijke kwetsbaarheid.
De managers belichtten hoe zeer het zoeken is om POD te implementeren in een organisatie. Het vraagt dezelfde open dialoog om daar met elkaar stapje voor stapje naar toe te groeien.
Behandelaren stonden stil bij hoezeer het erom gaat om de eigen professionele kennis zeer terughoudend beschikbaar te maken op een manier die cliënten en leden van het netwerk verder helpen in hun eigen zoektocht. Dit krijgt onder andere vorm door de reflecties die behandelaren structureel binnen de werkwijze van POD aanbieden.

Na de lunch was er meer ruimte voor interactie. Er waren 9 verschillende workshops (zie hieronder) die de deelnemers in twee ronden konden volgen. In de wandelgangen waren deze dag veel enthousiaste reacties en kritische vragen te beluisteren, zowel van bezoekers als POD-gediplomeerden.

Reacties van het publiek

Het publiek vulde na afloop van het symposium evaluatiekaarten in. Dit leverde nuttige feedback voor de betrokkenen bij het samenwerkingsverband POD Nederland. Hieronder enkele citaten uit de vele reacties:

Wat neemt u mee na deze dag over de mogelijke openingen van POD?
– Meer menselijkheid en gelijkwaardigheid.
– Dat het mogelijk is om als heel team te besluiten niet meer over een cliënt te praten.
– De methode is inspirerend en lijkt op een snelle manier verbinding te creëren tussen betrokkenen.

Wat neemt u mee na deze dag over de mogelijke valkuilen van POD?
– Door blijven praten terwijl iemand even genoeg gesprek heeft gehad.
– Het is belangrijk om duidelijk te maken wat POD inhoudt en oplevert, vooral naar omgeving die niet POD opgeleid is.
– Te veel in woorden willen vangen wat POD is.

Workshops

1. Dialoog onder druk – Ervaringen met de open dialoog in situaties van crisis.
Crisissituaties vragen om handelen. Hoe kunnen we blijven luisteren naar wat er werkelijk speelt? Ervaringen met de open dialoog in situaties van crisis.
Dirk Corstens (sociaal psychiater/psychotherapeut METggz, POD-gediplomeerd)
Martijn Kole (ervaringsdeskundig Lister POD-gediplomeerd, oprichter van Enik en manager Lister Academie)

 

2. Polyfonie of kakofonie – over hoe verschillende perspectieven en tegenstrijdige ideeën kunnen helpen bij het vinden van een eigen weg. Hoe kunnen de verschillende perspectieven en tegenstrijdige ideeën helpen bij het vinden van een eigen weg. Hoe gaat dat in de praktijk en waar lopen we tegenaan?
Cliënt, Chantal Goudsmits en Esther Rook (beiden GGzE, POD-gediplomeerd)

 

3. Lessen in nederigheid – over de zeven principes van POD en de scholing van medewerkers die conform deze principes willen werken. Hoe leerden we in de opleiding POD onze ervaringen en vakkennis met compassie beschikbaar te maken en hoe vergaat ons dat in de praktijk? In deze workshop gaan we in op de zeven principes van POD voor de scholing van medewerkers die conform deze principes willen werken.
Dienke Boertien (stafmedewerker herstel en ervaringsdeskundigheid Kenniscentrum Phrenos) en Mascha Mos (psychiater, Altrecht)

 

4. Op weg naar binnen – over compassie en contact maken. In open dialoog gaan en blijven brengt van binnen veel te weeg. Hoe helpt contemplatie om in verbinding te blijven met jezelf en de ander.
Christina Piontek (ervaringsdeskundige/MBT-sociotherapeut METggz, POD-gediplomeerd) en Marion de Boer (klinisch psycholoog GGzE, POD-gediplomeerd)

5. De zin van waanzin – aan de hand van voorbeelden uit de praktijk. Welke openingen kan de persoonlijke benadering van Paul Moyaert ons bieden om anders te gaan kijken naar de waanzin. Oefening aan de hand van voorbeelden uit de praktijk.
Paul Moyaert, auteur en emeritus hoogleraar Wijsgerige Antropologie aan de KU Leuven

6. Op weg naar beter – welke bijdrage levert een dialogische praktijk aan goede zorg? Welke bijdrage levert een dialogische praktijk aan goede zorg? Welke waarden doen er toe en welke misschien niet?
Yvonne Willems (ervaringsdeskundige METggz, POD-gediplomeerd) en Isabelle Barten (ervaringsdeskundige Enik/Lister, in opleiding POD)

7. Op weg naar terughoudendheid – in dialoog over medicijngebruik. Een poging om de dialoog aan te gaan over een onderwerp vol valkuilen. Wanneer is medicijngebruik helpend en wanneer is het hinderend? Heleen Wadman (ervaringsdeskundige Lentis, POD-gediplomeerd) en Kwok Wong (psychiater GGzE, POD-gediplomeerd)

8. Op weg naar samenwerking – over de implementatie van POD. De implementatie van POD vraagt om samenwerking en dialoog tussen alle lagen in de organisatie. Waar schuurt het en wat zijn de kansen?
Cynthia Blaauw (manager FACT, teamleider POD GGzE, POD-gediplomeerd) en Fred Marquenie (algemeen manager Altrecht Jongvolwassenen)

 

 

9. Op weg naar resultaten – over de internationale stand van zaken van (lopend) onderzoek naar Open Dialogue? Wat is de internationale stand van zaken van (lopend) onderzoek naar Open Dialogue? En wat zijn de uitdagingen voor een onderzoek dat de ervaringen van cliënten werkelijk recht doet?
Chrisje Couwenbergh (senior stafmedewerker onderzoek en beleid Kenniscentrum Phrenos) en Karin Lorenz (onderzoeker GGzE/Tranzo)

Accreditatie

Accreditatie is toegekend door NVvP, NVRG en Kwaliteitsregister Geestelijk Verzorgers (SKGV), FGzPt, Kwaliteitsregister V&VN en VSR.

 

Peer-supported Open Dialogue

Peer-supported Open Dialogue (POD) is een zorgpraktijk bij psychische crises die zich richt op het direct betrekken van iemands netwerk en het bespreken van zorgen, wensen, betekenissen en passende deskundige behandelingen. Enkele kernwaarden van POD zijn polyfonie en dialoog, kunnen reflecteren, compassie, onzekerheid tolereren en niets wordt besproken over de cliënt in diens afwezigheid. Momenteel wordt POD uitgevoerd bij GGz Eindhoven, Altrecht, Lister, MET ggz en Lentis.

Voor meer informatie over Peer-supported Open Dialogue, zie www.podnederland.nl