Kennis delen over herstel, behandeling en
participatie bij ernstige psychische aandoeningen

 

Lezingen Herstel en Filosofie 2018: verslag

Over de Lezingenreeks Herstel en Filosofie

Werkplaats Herstelondersteuning en Stichting Psychiatrie & Filosofie organiseren sinds 2017 samen lezingen rond het thema Herstel en Filosofie. Vanuit een filosofische invalshoek kijken diverse sprekers naar de betekenis van het begrip ‘herstel’.

In de geestelijke gezondheidszorg wordt al langere tijd aan herstelondersteunende zorg gewerkt. Dit begrip ‘herstel’ heeft gezorgd voor een vernieuwende kijk op psychisch leed. Ervaringskennis en eigen regie zijn hierbij belangrijke, veelgebruikte begrippen. Maar gebruikers van de zorg vragen juist ook meer aandacht voor zingeving en existentiële vragen. In de praktijk komen deze weinig aan bod, temeer omdat opvattingen over wat zingeving en existentiële vragen zijn, uiteenlopen. Vaak wordt over iets als ‘spiritualiteit’ gesproken, maar wat hiermee precies bedoeld wordt, blijft vaak onduidelijk.

Vragen over zingeving en existentie behoren bij uitstek tot het domein van de filosofie. Van oudsher is er een verbinding tussen psychiatrie en filosofie rond de vraag: wat is de mens? In de lezingenreeks Herstel en Filosofie bediscussiëren we de dominante, medische benadering en proberen we spiritualiteit te integreren in het denken over psychisch leed en de ggz.

♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦

Verslag van Lezing 2018-1

Vrijdag 2 maart 2018:  lezing Sanne van Driel en Henk Oosterling

Sanne van Driel en Henk Oosterling, beiden filosoof, hielden op deze dag een lezing over hun eigen visie op herstel en gaan daarover met elkaar en met het publiek in gesprek. Henk Oosterling besprak duurzaam herstel en herstelondersteunende zorg in algemene zin, aan de hand van zijn ecosofische inzichten en een door hem ontwikkeld integraal gezondheidsconcept. De lezing van Sanne van Driel heette ‘Herstel van een andere orde. Een liefdevolle benadering van een wereld in crisis’. Zij bescheef hoe ervaringen van  depressie gekoppeld kunnen worden aan een cultuurdiagnostische lezing van depressie, om vervolgens aan diagnoses voorbij te kunnen gaan en te komen tot een notie van herstel als ‘wereldmakend’ proces.

Sanne van Driel

Sanne van Driel heeft filosofie gestudeerd aan de Universiteit voor Humanistiek en studeerde af aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze won in 2014 de aanmoedigingsprijs van de Stichting Psychiatrie en Filosofie voor haar boek ‘De strijd van het kleine meisje. Een filosofie van anorexia.’ Hierin verbindt ze haar eigen ervaringen met anorexia met het filosofisch gedachtegoed van onder meer Foucault en Deleuze. Sindsdien heeft ze binnen en buiten de ggz voor diverse opdrachtgevers gewerkt, zoals non-profit organisaties, onderwijsinstellingen, onderzoeksinstellingen en levensbeschouwelijke organisaties. Sinds vorig jaar werkt ze bij de Universiteit van Tilburg aan een onderzoek over depressie.

Download de presentatie van Sanne van Driel

Henk Oosterling

Henk Oosterling (1952) is filosoof. Na een sportcarrière en leraarschap in de Japanse zwaardvechtkunst – kendo – doceerde hij tot 2018 als universitair hoofddocent aan de Erasmus Universiteit. Vanuit zijn onderzoek naar creativiteit in kunstpraktijken ontwikkelde hij een relationele filosofie, waarin de mens als een knooppunt verschijnt in netwerken. In 2016 kwam bij uitgeverij Boom zijn boek Waar geen wil is, is een weg uit waarin hij vanuit de rijke filosofische tradities van zowel West als Oost laat zien hoe het niet-willen soms zo veel meer ruimte schept voor het handelen dan het doelgerichte streven. Hij biedt daarin filosofische openingen om de onverschilligheid ten aanzien van lijden van anderen om te zetten in interesse, empathie en compassie. Sinds 2004 geeft hij dit onder andere vorm in het innovatieve onderwijsproject Rotterdam – Vakmanstad.  Daarbij gaat hij uit van een drievoudig en duurzaam gezondheidsconcept – ECO3: fysiek, sociaal en mentaal – waarin hij naast zijn filosofische inzichten ook gebruik maakt van zijn ervaring in de vechtsport en zijn onderzoek naar kunstpraktijken.

Download de presentatie van Henk Oosterling

♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦

Verslag van lezing 2018-2

18 mei ‘Niveaus van herstel na psychose’

Deze lezing vond plaats in Zaalverhuur 7 te Utrecht

Rob Sips
In zijn lezing beschreef Rob Sips trapsgewijs verschillende niveaus van herstel, gebruikmakend van filosofisch theoretische kaders die hij verbindt met zijn eigen ervaring van herstel na psychose. Hierbij ging hij in op thema’s  zoals intersubjectiviteit; de rol van het lichaam en activiteit; benaderingen over ‘scaffolded’ en ‘extended’ mind in relatie tot een herstel in (of van) een wereld en het verleggen van grenzen. Verder sprak hij over macht, vertrouwen en herwinning van persoonlijke autoriteit. In een laatste stap behandelt hij een ethisch existentieel perspectief vanuit Kierkegaards notie van het zelf en een op handelen gerichte deugdethiek. Na deze lezing volgt een tweegesprek tussen Rob Sips en Wouter Kusters.

Download hier de presentatie van Rob Sips

Rob Sips (1985) studeerde af als filosoof aan de Universiteit van Antwerpen en doctoreert momenteel bij het Centrum voor Contextuele Psychiatrie, verbonden aan de K.U. Leuven. In zijn masterthesis introduceerde hij vanuit zijn eigen ervaring met psychose de opvatting van psychose als een dialectiek van aha- en anti-aha- ervaringen. Het doctoraatsonderzoek waaraan hij werkt vertrekt van de idee dat we veel te weten kunnen komen over psychose door mensen die psychoses hebben meegemaakt hierover te bevragen, wat in het project gebeurt via interviews en focusgroepen.

Wouter Kusters

Wouter Kusters verzorgde een intermezzo waarin hij een bewerkt fragment uit zijn proefschrift Filosofie van de Waanzin over Wim Maljaars voorlas. Daarna ging hij in gesprek met Rob Sips over herstel van psychose.

Download hier de presentatie van Wouter Kusters

Wouter Kusters (1966) is filosoof, taalkundige en publicist. Hij schreef onder andere Filosofie van de Waanzin, waarin hij zijn eigen ervaringen met psychoses en de psychiatrie op een filosofische manier beschrijft.

 

 

♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦   ♦

Verslag van lezing 2018-3

5 oktober  ‘De betekenis van schizofrenie en herstel’

Paul Moyaert, psycho-analyticus en filosoof, trapte af met zijn lezing over waanzin, over herstel en over hoe je in een ritme kan komen. In het spoor van de Franse filosoof Gilles Deleuze verkent Moyaert de waanzin vanuit diens eigen kracht, vanuit het vermogen zich te organiseren binnen het kader van de problematiek die wordt opgedrongen. Hij begon zijn lezing met uit te leggen dat de DSM schizofrenie beschrijft met negatieve bepalingen, zoals niet in staat denkprocessen te volgen, geen eigen wil hebben, werkelijkheid en inbeelding niet kunnen onderscheiden, geen beeldspraak kunnen begrijpen enzovoorts. Hiermee zeg je echter niet wat schizofrenie dan wel is. En van deze negatieve zaken moeten mensen herstellen om weer aan onze maatschappij mee te doen.
Hierbij zet Moyaert de volgende kanttekeningen. Het is inderdaad zo dat mensen in een psychose kunnen lijden, maar ze doen er ook iets in dat aansluit bij de oplossingen die ze in de aanloop naar de crisis hadden om hun leven dragelijk te houden. In die aanloop is het probleem niet dat mensen te veel aan indrukken hebben maar dat het verschil tussen buiten en binnen vervaagd is en alles met elkaar vervloeit. Om iets als een scheiding aan te brengen gaat men met headphones oplopen, een zonnebril dragen, zich iedere keer verkleden. Ook kan iemand een eigen taal maken, of constant meebewegen op het ritme van je waanzin en daarin een vorm van genoegen scheppen. Dat zijn de rituelen waarmee mensen zichzelf kunnen beschermen en dat is een vorm van gezondheid. En bij dat ritme kun je als therapeut aansluiten om zo die gezondheid in de waanzin te versterken. Wat betreft Moyaert ben je dan wel gezond, voorbij de strijd, maar niet hersteld, in ieder geval niet in de meer gangbare zin van het woord.

Wat kunnen we bieden? Behandeling, en aandacht voor rituelen. Zoeken naar activiteiten die aansluiten bij het ritme van de waanzin. Het perspectief is daarbij niet om te kijken of hun deelname aan onze maatschappij dan ook nuttig is.

Age Niels Holstein vertelde over betekenisvorming in psychoses, over de structuur van die betekenis en over de verschillende manieren om toegang te krijgen tot die structuur. Dat kan door introspectie, door gebruik te maken van psychiatrische theorieën, door de semiotiek – dit is de wetenschap die tekensystemen onderzoekt – en door de fenomenologie, een stroming binnen de filosofie die zich richt op de analyse van de ervaring. Age Niels Holstein stelt dat een goede analyse van de betekenisstructuur van psychoses meer inzicht kan bieden in wat er mis kan gaan in het gesprek tussen mensen met en mensen zonder psychoses.

Age Niels Holstein en Paul Moyaert gingen samen in op de overeenkomsten en verschillen in hun visie op betekenisvorming in psychose/schizofrenie en hoe dit zich verhoudt tot mogelijkheden voor herstel.

Paul Moyaert

Paul Moyaert is psychoanalist en sinds 2017 emeritus hoogleraar Wijsgerige Antropologie aan de KU Leuven. In 2014 verscheen zijn boek Opboksen tegen het inerte – de doodsdrift bij Freud. En in 2017 verscheen bij Van Tilt zijn meest recente boek waarop de lezing is gebaseerd: Schizofrenie: een filosofisch essay over waanzin.

Age Niels Holstein

Age Niels Holstein, studeerde literatuurwetenschap en is tegenwoordig projectmanager bij de gemeente Amsterdam. Hij is medeoprichter van de Ivonne van de Ven Stichting en van 113 zelfmoordpreventie. Deze organisaties zijn de spil van de suïcidepreventie in Nederland. Zijn publicatie ‘Een brandende aap’ is een literaire verkenning van de gevolgen van een mentale ontsporing. In het nawoord daarvan pleit hij voor meer inzicht in psychische stoornissen en voor praktische oplossingen die voorkomen dat mensen door een mentale crisis buiten de maatschappij komen te staan.

Eind 2018 worden alle  lezingen gebundeld in een uitgave.

Kijk voor een terugblik op de lezingen van 2017 bij de verslagen

 

_psychiatrie-filosofie-klein-lw-scaled_pngDe Stichting psychiatrie en filosofie wil onderzoek in het grensgebied van psychiatrie en filosofie bevorderen.
www.psychiatrieenfilosofie.nl

 

00herstel

In de Werkplaats Herstelondersteuning werken 8 ggz-instellingen en Kenniscentrum Phrenos samen om de herstelondersteunende zorg te verbeteren.
www.herstelondersteuning.nl