WEGWIJZER  REHABILITATIE: het accent op milieugerichte rehabilitatie toegespitst op verschillende doelgroepen in de zorg. id-180-418

‘De workshop‘Wegwijzer Rehabilitatie’, het accent op milieugerichte rehabilitatie toegespitst op verschillende doelgroepen, maakt deel uit van het thema waarin de verhouding tussen de verschillende benaderingen en technieken centraal staat.

De benadering van milieurehabilitatie die binnen Altrecht centraal staat is gebaseerd op het onderzoek “Rehabilitatie door het woonmilieu” van T.F. van Wel. De benadering draagt zowel elementen van de Amerikaanse school als van de Engelse school in zich. De Amerikaanse school kenmerkt zich door directe hulpverlening aan de cliënt waarbij het vergroten van de activiteiten en participatie van cliënten centraal staat (de ontwikkelingsgerichte rehabilitatie). De Engelse school kenmerkt zich door het begeleiden en beïnvloeden van de omgeving zoals het creëren van aanpassingen in het milieu met als doel een optimaal activiteiten- en participatieniveau van cliënten te bewerkstelligen (de milieugerichte rehabilitatie).

Individuele Rehabilitatie

Milieugerichte Rehabilitatie

Rehabilitatie stellen wij gelijk aan het ontwikkelings- en milieugericht werken, mits het gericht is op het vergroten van de activiteiten en capaciteiten van cliënten. Om die reden spreken wij van ontwikkelingsgerichte rehabilitatie en milieugerichte rehabilitatie. In een aantal gevallen is een individueel rehabilitatie traject (IRB) afhankelijk van de herstelfase van de cliënt (nog) niet mogelijk. In dat geval kan het accent liggen op milieugerichte rehabilitatie. Ook al lijkt er soms langdurig nauwelijks enige vooruitgang bij een cliënt te bespeuren, dan is het des te belangrijker dat het milieu op rehabilitatie gericht is. Dit om de  aanwezige capaciteiten te prikkelen en de activiteiten en participatie van de cliënt zoveel mogelijk te bevorderen.

Milieugerichte rehabilitatie kan individueel en algemeen worden vormgegeven. Verder streeft milieugerichte rehabilitatie door begeleiding en beïnvloeding van de directe sociale en fysieke omgeving, de culturele en maatschappelijke factoren naar succes en tevredenheid in een zo normaal mogelijk sociaal kader”.

Om handvatten voor de praktijk te creëren heeft Altrecht een rehabilitatie beslisboom ontwikkeld. Deze heet de Wegwijzer Rehabilitatie (de Jong & van Wel 2002).

Deze beslisboom is een hulpmiddel voor hulpverleners om met (of bij) een cliënt te bepalen wanneer individuele rehabilitatie en wanneer milieugerichte rehabilitatie geschikt is. Zie beslisboom.

In de Wegwijzer Rehabilitatie zijn twee eerder gepubliceerde beslisbomen tot één samengevoegd. Dit betreft:

• De Individuele Rehabilitatie Wizard; de vlugge variant, (Schrijven e.a 2001). De vlugge variant is een coproductie van Altrecht en de Stichting Rehabilitatie '92.
• Milieugerichte Rehabilitatie Wizard (De jong & van wel 2002).

De wizards bevatten een rehabilitatieplan, de stappen van de methodiek en werkbladen.

De eerste ervaringen binnen Altrecht met de Wegwijzer rehabilitatie met het accent op de milieugerichte rehabilitatie zijn:

Altrecht werkt met zorgprogramma’s. In elk stoornisgericht zorgprogramma is de module rehabilitatie opgenomen. De module rehabilitatie bevat informatie over de individuele rehabilitatie, de milieugerichte rehabilitatie, de bejegening, de toegang tot rehabilitatie en de wijze van implementatie. De module rehabilitatie is de basis voor het inhoudelijke beleid ten aanzien van rehabilitatie in de regio. Voor de implementatie van de module zijn kwaliteits-criteria opgesteld. Via deze weg zal milieugerichte rehabilitatie geïmplementeerd worden.

Eén van de vormen van implementatie is scholing van medewerkers. Sinds het najaar van 2003 zijn er binnen Altrecht vier trainingsgroepen milieugerichte rehabilitatie geweest. Na de training volgen zij rehabilitatie werkbegeleiding. De opgeleide medewerkers beoordelen de milieus met en van individuele cliënten of van groepen cliënten.

Vanuit de observaties zowel door medewerkers als door cliënten (zoveel als mogelijk) worden plannen van aanpak opgesteld. Vanuit de rehabilitatiediensten is ondersteuning mogelijk bij de implementatie van actiepunten uit het plan van aanpak op de verschillende niveau’s in de organisatie.

In de richtlijnen voor zowel individuele als milieugerichte rehabilitatie heeft het proces een nadrukkelijke plaats.

Richtlijnen voor rehabilitatie: streef met een cliëntgerichte bejegening naar:

• zoveel mogelijk vergroten van activiteiten (handelingen of acties van de cliënt)
• zoveel mogelijk vergroten van het deelnemen van de cliënt aan de samenleving
• zoveel mogelijk gebruik van aanwezige capaciteiten van de cliënt
• kiezen, krijgen en behouden van de doelen van de cliënt
• een zo normaal mogelijke omgeving (zowel gebouwen als bejegening)
  
  

Rehabilitatie is nadrukkelijk een proces

• het proces is even belangrijk als het resultaat
• stimuleer cliënten zoveel mogelijk bij dit proces te betrekken

Onderdeel van het proces is de vraag: Wat is de mening van de cliënt over de omgeving waarin hij/zij verblijft. Wat betekent dat voor zijn/haar functioneren. Hoe betrek ik de cliënt bij het meer op rehabilitatie gericht maken van het milieu. De actiepunten in het plan van aanpak kunnen aan een cliëntgerichte en vraaggestuurde organisatie bijdragen.

In de reguliere HBO- en MBO opleidingen is belangstelling getoond voor de producten. Voor de individuele rehabilitatie benadering is in de Toolkit reeks van uitgeverij Coutinho een toolkit IRB geschreven voor studenten van het HBO en MBO (H. Henkes e.a.). Het lectoraat Rehabilitatie en Altrecht ontwikkelen samen opleidingsmateriaal voor het MBO en HBO in de vorm van een werkboek. Dit werkboek milieugerichte rehabilitatie zal in het najaar 2005 door Coutinho uitgegeven worden.

In de workshop willen we ingaan op de wijze waarop milieugerichte rehabilitatie is uitgewerkt in deze Wegwijzer Rehabilitatie en hoe dit in de praktijk toegepast kan worden. Er zal een omgevingsaspect praktisch worden uitgewerkt en vervolgens zal een oriëntatie plaats vinden op de vertaalslag naar meerdere doelgroepen in de zorg.