DE OUDERROL VANUIT DE INDIVIDUELE REHABILITATIEBENADERING id 289-155

Doel
Aanleiding
De ouderrol
Ouders met psychiatrische beperkingen
Behoefteonderzoek
Literatuur


Doel
Meer aandacht voor de ouderrol als burgerrol, van cliënten met psychiatrische beperkingen.

Dat is het doel van dit programmaonderdeel, en ook het doel van het behoefteonderzoek wat in september 2004 gestart is onder cliënten van de Divisie Psychosociale Rehabilitatie van GGz-Groningen, GGz-Stadskanaal en RIBW Drenthe, in samenwerking met het Lectoraat Rehabilitatie van de Hanzehogeschool Groningen.

Aanleiding
De laatste jaren zijn psychiatrische rehabilitatie programma’s steeds meer onderdeel gaan uitmaken van het hulpverleningsaanbod in de GGz.

Er zijn psychiatrische rehabilitatieprogramma’s op het gebied van arbeidsrehabilitatie, begeleid leren, begeleid zelfstandig wonen, vriendschap en maatjesschap, intensief casemanagement en sociale vaardigheidstrainingen.

Vanwege de nadruk op het optimaal functioneren in normale maatschappelijke rollen kan psychiatrische rehabilitatie ook een belangrijk raamwerk bieden voor GGz-programma’s die zich richten op het ondersteunen van mensen met psychiatrische beperkingen bij het (weer) vervullen van hun ouderrol. 

De ouderrol
Het levensterrein ouderschap is in Nederland tot nu toe onderbelicht gebleven in de psychiatrische rehabilitatie.Ouderschap is voor elke ouder een uitdaging. Kinderen komen zonder gebruiksaanwijzing en als men geluk heeft gezond op de wereld.

Het gegeven dat het kind zich ontwikkelt en zijn behoeftes veranderen vraagt van de ouder dat hij daar met bijstelling van het eigen gedrag op anticipeert.

De ouderrol is complex, en méér dan opvoeden alleen. Het combineren van opvoeden, regelen van huishouding en financiën met andere rollen als (vrijwilligers)werk, hobby, sport en verwantenkring vraagt veel energie en organisatie.

Ouders met psychiatrische beperkingen
Ouders met psychiatrische beperkingen worden door de uitdagingen van deze dynamiek gemakkelijk overvraagd. Deze ouder moet de eisen van het ouderschap combineren met zorg voor de eigen kwetsbaarheid ten gevolge van de psychiatrische beperking.

Daarnaast hebben ouders met psychiatrische beperkingen veelal door een uitkeringssituatie een lager inkomen, waardoor de “struggle for life” extra stress oplevert wanneer de eindjes aan elkaar geknoopt moeten worden.

De ouderrol kan voor de persoon met psychiatrische beperkingen een belangrijke krachtbron zijn voor het eigen herstel.

De noodzaak om op de been te blijven en zorg te dragen voor de behoeftes van het kind kan een drijfveer zijn voor de persoon om uit bed te komen, voor eten te zorgen, zichzelf te verzorgen, buiten de deur te komen en contacten met anderen te hebben.

Niet-toereikend zijn als ouder ten opzichte van het eigen kind, het onvermogen om het gevraagde gedragsrepertoire te leveren, kan de persoon veel leed en schaamte opleveren.

Investeren in de begeleiding van ouders met psychiatrische beperkingen is dubbel investeren, in de ouder èn in het kind.

Onderzoek (Vollebergh et al., 2003) heeft uitgewezen dat kinderen van ouders met psychiatrische beperkingen een vergroot risico lopen om zelf psychische / psychiatrische problemen te ontwikkelen.

Behoefteonderzoek
Reden genoeg om op basis van de principes van Individuele Rehabilitatie methodiek te ontwikkelen voor ouders met psychiatrische beperkingen. Daarbij zal aansluiting worden gezocht bij reeds bestaande programma’s op het gebied van opvoedingsondersteuning en Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen (KOPP).

Bij het ontwikkelen van methodiek is het belangrijk informatie te verzamelen over de behoeften aan ondersteuning en begeleiding van deze doelgroep.

In het onderzoek gaat het om het inzicht verschaffen in de bevorderende en belemmerende factoren die op het vervullen van de ouderrol van invloed zijn. Daarnaast wordt verhelderd welke ondersteuning ouders met psychiatrische beperkingen nodig hebben bij het vervullen van hun ouderrol.

Naast een literatuuronderzoek wordt gewerkt aan een behoefteonderzoek bij 60 ouders. Van ongeveer 5 ouders zal een uitgebreide casusbeschrijving worden gemaakt op grond van de interviews met hen en ook met mensen uit hun omgeving bijvoorbeeld enkele hulpverleners, de partner of een familielid.

Dit geheel levert materiaal voor de ontwikkeling van rehabilitatiemodule 'ondersteuning van ouders met psychiatrische beperkingen'. Met deze module zal via een 'pilot' worden gewerkt met 50 cliënten en op grond van een begeleidend evaluatieonderzoek wordt de module verbeterd. Daar dit een samenwerkingsproject is tussen de Hogeschool en de GGz is er een optimale kans om zowel studenten en docenten als hulpverleners en cliënten te betrekken bij de ontwikkeling en bij het gaan werken met de nieuw te ontwikkelen vormen van hulpverlening.

Literatuur
Vollebergh, WAM et al. Psychische stoornissen in Nederland: overzicht van de resultaten van NEMESIS. Utrecht : Trimbos-instituut, 2003