BEGELEID LEREN id-171-140

Ondersteuning van mensen met psychiatrische problematiek bij het kiezen, verkrijgen en behouden van een reguliere opleiding

Inleiding
Het Begeleid Leren programma
Onderzoek
Implementatie
Tenslotte 


Inleiding

De meeste psychiatrische problematiek ontstaat rondom het twintigste levensjaar. De leeftijd waarin de meeste mensen een (beroeps)opleiding volgen om zo aan hun toekomstige loopbaan te werken. Door de psychiatrische problemen wordt de opleiding vaak onderbroken. Veel personen met psychiatrische beperkingen, die hun opleiding willen vervolgen dan wel een opleiding willen beginnen, vinden dit een (te) moeilijke opgave.

Binnen de Geestelijke Gezondheidszorg (GGz) is de laatste tien jaar psychiatrische rehabilitatie in ontwikkeling; een zorgbenadering die zich richt op het ondersteunen van mensen met psychiatrische beperkingen bij de terugkeer of behouden van de burgerrollen die men (weer) wil innemen. Psychiatrische rehabilitatie richt zich op de vier levensterreinen: wonen, werken, leren en het onderhouden van sociale contacten. Er was tot 1999 niet of nauwelijks structureel aandacht besteed aan het vierde terrein: leren.

Naar aanleiding van deze constatering zijn ROC Zadkine, St. Rehabilita­tie’92 beide te Rotterdam en het Trimbos-instituut te Utrecht in november 1998 een Begeleid Leren-programma gestart voor (aspirant-)studenten met psychiatrische problematiek. Onder Begeleid Leren wordt verstaan het begeleiden van mensen met psychiatrische problematiek bij het kiezen, verkrijgen en behouden van een reguliere opleiding. Dit onderscheidt Begeleid Leren van andere vormen van leren voor (ex)psychiatrische patiënten. Binnen Begeleid Leren staat de rol van student/leerling voorop en niet de rol van psychiatrische patiënt.


Het Begeleid Leren programma 

Het programma richt zich op het voorbereiden en begeleiden van (jong) volwassenen met psychiatrische beperkingen bij het maken van een keuze voor een studie/opleiding, het verkrijgen van die studie en het begeleiden/ ondersteunen van de student gedurende zijn/haar studie. De Kiezen en Verkrijgen onderdelen zijn uitgewerkt in een toeleidingscursus en het Behouden-deel in ondersteuning door stafmedewerkers binnen de opleiding.

Het programma is bestemd voor (jong)volwassenen, die:
 

• 16 jaar of ouder zijn
• belangstelling hebben voor een beroepsgerichte opleiding met of zonder toeleidingscursus
• voldoen aan de vooropleidingseisen
• in behandeling zijn, dan wel zijn geweest in verband met psychiatrische problematiek

Huidige deelnemers van ROC Zadkine, met psychiatrische problematiek, kunnen ook deelnemen aan het Begeleid Leren Project. De begeleiding vindt plaats binnen de eigen schoollocatie en op de hoofdlocatie van ROC Zadkine.

De toeleidingscursus duurt 16 weken (en 3 terugkomdagen) en is voor mensen die nog niet precies weten wat voor (beroeps)opleiding ze willen gaan volgen en/of als voorbereiding op het (opnieuw) naar school gaan. In de cursus komen o.a. de volgende onderwerpen aan bod: 

• bepalen van persoonlijke interesses en mogelijkheden
• onderzoeken van opleidingsmogelijkheden
• stellen van een opleidingsdoel
• leren van persoonlijke (studie)vaardigheden
• ontwikkelen van hulpbronnen 

De ondersteuning binnen de opleiding bestaat uit doorlopende onderwijskundige en emotionele ondersteuning gedurende het volgen van de reguliere opleiding binnen ROC Zadkine, afgestemd op de individuele behoeften van de deelnemer. De ondersteuning omvat:
 

• leren van studievaardighed en sociaal-emotionele vaardigheden
• bemiddelen bij mentoren, behandeling, huisvesting, etc.
• hulp bij het bepleiten bij de opleiding van aanpassingen, zoals hulp bij (huis)werkopdrachten tijdens opname, uitstel van toetsen en alternatieve opdrachten
• hulp bij het verkrijgen/behouden studiefinanciering
• hulp bij het verkrijgen en behouden van een uitkering
• hulp bij het verkrijgen en behouden van een lotgenotengroep
• individuele emotionele ondersteuning
• hulp en bemiddelen bij het vinden van een arbeids(leer)plaats
   

Onderzoek

Aan het Begeleid Leren-programma was gedurende ruim vier jaar, van april 1999 tot juni 2003, een evaluatie-onderzoek gekoppeld. De doelstelling van het luidde: het evaluatie-onderzoek dient gegevens te verzamelen die het mogelijk maken een gesystematiseerd oordeel te geven over de resultaten van en ervaringen met het Begeleid Leren-programma. Onderzoeksvragen waren onder andere:
 

1. Wie nemen er deel aan het programma?
2. Zijn de deelnemers in staat een opleiding te kiezen, te verkrijgen en te behouden?
3. Blijven de psychische klachten van de deelnemers gelijk gedurende de fasen van het
   kiezen, verkrijgen en behouden van een reguliere opleiding?
4. Neemt de zelfwaardering van de deelnemers toe gedurende de fasen van het kiezen,
   verkrijgen en behouden van een reguliere opleiding?
5. Neemt de kwaliteit van leven van de deelnemers toe gedurende de fasen van het kiezen, verkrijgen en behouden van een reguliere opleiding?
6. Zijn de deelnemers tevreden zijn over het verloop van de begeleiding?

Naast de evaluatie van het programma als geheel zijn vijf deelnemers gedurende drieënhalf jaar individueel gevolgd bij hun proces van kiezen, verkrijgen en behouden van een reguliere opleiding. Tijdens het symposium over Begeleid Leren worden de voorlopige resultaten van het onderzoek gepresenteerd.


Implementatie

Sinds de beëindiging van de projectfase in 2002 wordt er verder gewerkt aan de implementatie van Begeleid Leren binnen ROC Zadkine en de regio Rijnmond. Doelstelling daarbij is het vinden van een structurele inbedding van het Begeleid Leren binnen het (beroeps)onderwijs en het tot stand brengen van structurele samenwerkingsvormen met de GGz-instellingen en andere belangrijke partners. Verbreding van het Begeleid Leren aanbod in de provincie Zuid-Holland in samenwerking met ROC’s en GGz-instellingen in andere steden kan een belangrijke bijdrage leveren aan de verdere implementatie.

Binnen ROC Zadkine heeft Begeleid Leren inmiddels een duidelijke postitie binnen de organisatie gekregen. Het onderdeel Behouden, d.w.z. de individuele ondersteuning van de deelnemers met psychiatrische problematiek binnen het ROC is ondergebracht binnen het Zadkine Service Centrum. Binnen dit centrum is alle tweedelijnsondersteuning binnen het onderwijs ondergebracht, zoals schoolmaatschappelijk werk, counselors, assessment, loopbaan- en beroepskeuzebegeleiders, etc. Begeleid Leren maakt nu onderdeel uit van Studie en Handicap, één van de expertiseterreinen binnen het centrum.  De Impulscursus wordt nu nog aangeboden vanuit het Opleidingscentrum Welzijn, maar zal in de toekomst waarschijnlijk ook vanuit het Zadkine Service Centrum worden aangeboden.

Een ander belangrijk resultaat is het convenant over de samenwerking tussen ROC Zadkine en het Albeda College op het terrein van Studie en Handicap dat onlangs formeel is bekrachtigd. De beide onderdelen Studie en Handicap werken samen op het gebied van deskundigheidsbevordering, wederzijdse consulatie, verwijzingen, samenwerkingsrelatie met externe organisaties, etc.

De afgelopen twee jaar is ook onderzocht in hoeverre het mogelijk zou zijn om met de GGz-instellingen in de regio meer structurele samenwerkingsverbanden op te zetten.  Tot op heden is dat nog niet gelukt. Wel is er op uitvoerend niveau een goede samenwerking   met een toenemend aantal GGz-hulpverleners.  Vooral met de BAVO RNO groep, een afdeling (psychotische stoornissen) van het Erasmus Medisch Centrum en onderdelen van GGz Europoort zijn goede samenwerkingsrelaties gegroeid en ook gemeenschappelijke activiteiten ondernomen.

Toch zijn er ook nog vele knelpunten en is het nog te vroeg om te concluderen dat hiermee het aanbod Begeleid Leren binnen de regio ook voor de langere termijn verzekerd is. Zo zijn er nog investeringen nodig in de deskundigheid van de begeleiders om de kwaliteit van Begeleid Leren ook op langere termijn te verzekeren. Verder is de begeleiding van deze groep deelnemers vaak intensief en dus ook duur. Het ontbreken van structurele financiering voor deze begeleiding kan bij bezuinigingen leiden tot beperkingen in het begeleidingsaanbod die een bedreiging vormen voor de kwaliteit.


Tenslotte

Leren is voor mensen met psychiatrische problematiek een manier van maatschappelijk geïntegreerd zijn, zeker voor jongeren, maar ook als ‘tweede kans’ of bij ‘herintreden’ voor oudere volwassenen. Niet alle mensen met psychiatrische problematiek hebben begeleiding nodig bij het leren. Sommige redden het op eigen kracht. Dat neemt niet weg dat voor vele anderen kansen worden gemist en talenten verspilt omdat er onvoldoende ondersteunende programma’s worden aangeboden.